“Thành phố và những bức tường bất định” của Murakami

[saomai]

Lê Hồng Lâm


Loài người giống như hơi thở. Đời người như bóng bay qua. Ờm, cậu có hiểu không? Con người là một dạng tồn tại mong manh như hơi thở, mọi hành vi sống hằng ngày của con người chẳng qua chỉ là cái bóng đang di chuyển. Ờm, từ ngày xưa tôi đã bị hấp dẫn bởi câu thơ này, nhưng phải sau khi chết đi, phải sau khi trở thành như bây giờ, tôi mới hiểu thấu đáo ý nghĩa của nó. Phải, con người chúng ta chẳng qua chỉ là một dạng tồn tại giống như hơi thở mà thôi. Thế rồi một kẻ đã chết giống như tôi còn chẳng hề có bóng bám theo.”

– Đó là những lời mà ông Koyasu nói với nhân vật xưng tôi và không có tên (như nhiều cuốn tiểu thuyết trước của Murakami) trong Thành phố và những bức tường bất định.

Đó là một người đàn ông kì quặc, đội mũ beret, phần trên mặc comple nhưng phần dưới mặc một chiếc váy quây kẻ ca rô. Ông là chủ của một thư viện nằm ở một thị trấn nhỏ yên bình nằm sâu dưới chân núi và chính ông là người tuyển nhân vật xưng tôi vào giữ chức giám đốc tiếp quản thư viện. Để rồi sau đó ta nhận ra ông chỉ là một hồn ma, quay trở lại trần gian trong hình hài của ông trước đây. Ông tuyển nhân vật xưng tôi vào thư viện vì gã đàn ông trung niên này đã đánh mất cái bóng của mình, chôn giấu một mối tình thanh xuân đã trôi qua vĩnh viễn và một trong hai người nhìn thấy được hồn ma của ông.

Trong cuộc trò chuyện sau đó giữa cô thủ thư (người còn lại nhìn thấy hồn ma), nhân vật xưng tôi biết được cuộc đời của ông Koyasu, một người đàn ông dường như có tất cả, rồi cuối cùng đánh mất tất cả, trước sự bất trắc và khó lường của cuộc đời.

Ông từng là chủ một hãng rượu lớn trong thị trấn, được kế thừa từ bốn đời. Ông có vợ đẹp và con ngoan, một cuộc đời bao người mơ ước. Nhưng thảm kịch ập đến, đầu tiên bằng cái chết vì tai nạn của đứa con lúc mới năm tuổi và sau đó là người vợ – vì nỗi đau như hóa đá, trầm cảm nặng và nhảy xuống dòng nước xiết để kết liễu cuộc đời – không để lại cho ông bất cứ lời nhắn gửi nào, ngoài hai cây hành được đặt trên tấm ga trải giường. Ông Koyasu tiếp tục sống, lặng lẽ như một bóng ma. Ông bán công ty rượu gia đình được một khoản tiền lớn và lập nên một thư viện trong thị trấn – đó từng là ước mơ thời thanh xuân của ông, trở thành một nhà văn và đắm chìm vào thế giới của những cuốn sách. Ông cứ sống lặng lẽ như thế suốt ba mươi năm nữa rồi một ngày bị cơn nhồi máu cơ tim đoạt mạng. Nhưng khi thể xác của ông đã thành tro rồi, linh hồn của ông vẫn tồn tại và hiện hữu trong dáng hình mà ông đã từng là – một người đàn ông kì quặc thích mặc váy…

Sau khi đánh vật với hai cuốn tiểu thuyết của László Krasznahorkai, với một thứ văn chương có gì đó như siêu việt nhưng làm tôi kiệt sức vì mệt, hoặc đọc xong một câu phải đọc lại vì chưa hiểu tác giả viết gì – cuốn tiểu thuyết mới của Murakami làm tôi được thư giãn. Dù dày hơn 500 trang, tôi chỉ đọc trong ba buổi sáng và một buổi tối.

Đó là một thứ văn chương “page-turner”, ta cứ lật hết trang này đến trang khác để nghe tác giả kể chuyện, dẫn ta vào một thế giới siêu thực mơ hồ, một thành phố với những bức tường cao, nơi ở đó chỉ tồn tại những con người không có bóng. Ở đó có loại thú một sừng, nhiều con bỏ mạng vào mùa đông, nhưng chẳng mấy chốc lại đến mùa xuân, mùa giao phối, rồi bọn thú con sẽ ra đời vào mùa hè. Những sinh mệnh mới sẽ gạt những sinh mệnh cũ sang một bên. Và ở đó, như ông Koyasu nói, “biết đâu con người phải đi qua hai lần chết. Cái chết tạm trên mặt đất, và cái chết thực sự của linh hồn.”

Đọc xong cuốn này, tôi nghĩ Murakami sẽ không bao giờ đoạt giải Nobel đâu và ông cũng chẳng cần giải thưởng danh giá ấy để khẳng định tên tuổi của mình. Mỗi cuốn sách của ông đều có từ hàng trăm ngàn đến hàng triệu độc giả khắp toàn cầu chờ đón thì đó đã là giải thưởng lớn nhất rồi.

Cuốn tiểu thuyết quan trọng và có thể nói là lớn nhất của ông là Biên niên ký chim vặn dây cót –và phần nào đó Kafka bên bờ biển – có tầm vóc của một tác giả Nobel văn chương, nhưng thời điểm ấy đã trôi qua hơi lâu rồi. Những cuốn tiểu thuyết về sau ngày càng trở nên quá “pop” và “đang bị mắc kẹt trong sự lặp lại của chính mình”.

Sách của Murakami vẫn chinh phục được độc giả và những nhà phê bình thích kiểu văn chương của ông. Nhà văn Junot Diaz (tác giả của Cuộc đời ngắn ngủi và kì lạ của Oscar Wao) trong một bài tích cực trên tờ The New York Times gọi cuốn tiểu thuyết mới của Murakami là một “kiệt tác muộn” và viết: “Tôi xúc động trước bức chân dung về nỗi mất mát không thể nguôi ngoai, về cách nó khắc sâu trong ta một cõi âm u trong tâm hồn mà ta luôn bị gọi trở về.”

Nhưng cũng không ít những bài phê bình chỉ trích gay gắt, như bài viết trên tờ The Guardian của Anh, không ngần ngại chê bai cuốn tiểu thuyết mới của Murakami là “tách rời hoàn toàn khỏi thực tại đến mức chẳng còn ý nghĩa gì” và chốt lại với một câu:

“Dường như tác phẩm của ông – với những con mèo biết nói, những miền đất huyền bí, và những nhân vật trung niên vô danh trôi dạt trong nỗi ám ảnh tuổi trẻ – chưa bao giờ thoát ra khỏi kiểu chủ nghĩa hiện thực huyền ảo vốn chỉ dễ chấp nhận trong những tiểu thuyết ngắn đầu tay của ông. Sách của ông không hề tiến hóa – chỉ đơn giản là dài hơn mà thôi.”

Tôi đồng cảm với cả hai nhận định khen chê này, như trải nghiệm của chính mình, khi vẫn đọc không rời mắt và đồng thời cảm nhận được tác giả đang “ăn” mình hoặc ông đã hết vốn rồi.

Dường như biết được độc giả trung thành sẽ “chất vấn” mình, ở cuối sách Murakami viết thêm một “lời bạt”, dù ông thừa nhận không thích viết lời bạt vì nó như một lời biện bạch của tác giả vậy. Tôi thì nghĩ dù gì thì ông cũng đã biện bạch rồi.

Trong phần lời bạt ấy, Murakami dẫn một câu nói của Jorge Luis Borges – một văn hào người Argentina được giới nhà văn tinh hoa trích dẫn rất nhiều. Murakami mượn lời của Borges để nói rằng “số lượng câu chuyện mà một nhà văn có thể kể bằng tấm lòng chân thật trong trọn một cuộc đời, về cơ bản là hữu hạn. Chúng ta chỉ đang đổi tay thay trò nhằm viết lại những motif hữu hạn ấy theo các hình thức khác nhau mà thôi – có thể nói thẳng ra như thế cũng được.”

Quả thật như vậy. Ta không thể đòi hỏi một nhà văn viết hơn 4 thập kỷ rằng ông phải luôn luôn mới. Ông đã viết đến cuốn tiểu thuyết thứ 15 rồi, chưa kể hàng chục truyện ngắn và tiểu luận nữa. Nhà văn nào, về cơ bản, cuối cùng cũng tự ăn mình mà thôi.

Nghĩ vậy, tôi thấy nhẹ nhõm hơn. Và sau khi đã vượt qua hơn 500 trang sách kể về một thành phố và những bức tường bất định, về những người không có bóng, về cái chết và sự sinh sôi nảy nở, về những sinh mệnh mới sẽ gạt những sinh mệnh cũ sang một bên, về cái chết thể xác và cái chết linh hồn… tôi đọc được một câu kết có sức nặng mà Murakami gửi gắm trong cuốn tiểu thuyết mới của ông: “Hãy tin vào sự tồn tại của thân phận mình.

Tin vào thân phận của ta chính là tin vào bản thân ta”.





Thành phố và những bức tường bất định ( The City and Its Uncertain Walls)

Haruki Murakami, Uyên Thiểm (Translator)

.goodreads.com




Năm 1980, Haruki Murakami đã viết một câu chuyện về một thành phố có tường bao quanh khi ông mới ra mắt. Hơn bốn thập kỷ sau, với tư cách là một tiểu thuyết gia dày dạn kinh nghiệm và được hoan nghênh, ông đã mang đến cho nó một diện mạo mới thông qua tiểu thuyết “Thành Phố Và Những Bức Tường Bất Định”.

Cuốn tiểu thuyết được chia thành 3 phần. Phần đầu dựa trên truyện ngắn cùng tên được phát hành năm 1980 của nhà văn Haruki Murakami. Khi ấy, người đàn ông kể chuyện đang tìm kiếm người bạn gái từ thời niên thiếu khi di chuyển qua lại giữa thế giới thực và và một thành phố giả tưởng được bao quanh bởi một bức tường rất cao. Ở phần hai, nhân vật chính từ bỏ công việc để làm việc tại thư viện ở một thị trấn mới. Và trong phần ba, câu chuyện quay trở lại thành phố có bức tường bao quanh.

Một thành phố được bao quanh bởi những bức tường cao. Thành phố ấy không có bóng, không có ký ức, không có cảm xúc, thời gian ngưng đọng. Ở nơi đây, con người sống mà không biết mình đã đánh mất điều gì. Nhiều năm sau khi mối tình năm mười bảy tuổi tan biến vào hư vô, một người đàn ông quyết định từ bỏ tất cả, bước chân vào thành phố ấy, mang theo những ký ức mờ nhòe, những câu hỏi mãi chưa tìm ra lời đáp, cùng nỗi cô đơn chưa từng được gọi tên. Sau Xứ sở diệu kỳ tàn bạo và chốn tận cùng thế giới, Murakami lại một lần nữa dẫn người đọc bước vào thế giới của tâm thức nơi vẫn còn rơi rớt những điều chưa kể hết. Thành phố và những bức tường bất định giống như một giấc mơ miên man, đưa người đọc vượt qua ranh giới giữa thực và hư, xuyên qua những bức tường vô hình của tâm hồn, nơi chỉ ai dám đối diện với phần tăm tối nhất cõi lòng mình mới có thể tìm được lối ra. Như cách Murakami dũng cảm kể lại một câu chuyện cũ, theo một hình thức khác, giản dị và sâu hơn, bằng ngòi bút từng trải, và một “tấm lòng chân thật”.

[saomai]

Bản dịch này được thực hiện hoàn toàn vì tình yêu dành cho tác phẩm của
Haruki Murakami, và được chia sẻ với mục đích phi thương mại.
Đây là một dự án cá nhân, phi lợi nhuận, nhằm mang câu chuyện đến với
những bạn đọc yêu mến tác giả trong thời gian chờ đợi một phiên bản chính
thức.
Mọi hành vi sao chép, in ấn hay sử dụng cho mục đích thương mại dưới mọi
hình thức đều không được phép. Khi tác phẩm được xuất bản chính thức tại
Việt Nam, rất mong bạn đọc sẽ ủng hộ bằng cách mua sách từ các nhà xuất
bản uy tín để thể hiện sự trân trọng đối với tác giả và những người làm sách
chuyên nghiệp.
Kỳ Khôi,
7/2025




Thành phố với những bức tường bất định – Chương 1 (Phần I)

Kỳ Khôi dịch
wordpress.com


Em đã kể cho anh về thành phố ấy.

Vào một buổi chiều hè, chúng mình men theo dòng sông ngược lên phía thượng nguồn, vừa đi vừa hít hà hương cỏ thơm ngọt ngào thoang thoảng. Vượt qua vài thác nước nhân tạo nhỏ, đôi khi ta dừng lại ngắm nhìn những chú cá nhỏ màu bạc bơi lội trong các vũng nước đọng. Cả hai đều đã cởi giày tự lúc nào không hay. Dòng nước trong veo mát lạnh vỗ về mắt cá chân, bàn chân ta lún sâu vào lớp cát mịn êm ái như thể đang bước trên những đám mây mềm mại trong một giấc mơ. Anh mười bảy tuổi, còn em nhỏ hơn anh một tuổi.

Em cứ thế bước đi từ bãi cát này sang bãi cát khác trước anh một quãng, đôi dép cao gót đỏ nhét cẩu thả vào chiếc túi đeo vai bằng nhựa màu vàng. Những chiếc lá nhỏ bám vào bắp chân ướt của em biến thành những dấu chấm câu màu xanh lá cây xinh xắn. Anh xách đôi giày thể thao trắng đã sờn trên tay.

Có vẻ như đi bộ đã thấm mệt, em ngồi bệt xuống bãi cỏ và im lặng ngước nhìn bầu trời. Hai con chim nhỏ bay song song ngang qua, tiếng hót lanh lảnh xé toạc không gian. Trong im lặng, màu xanh lam mờ ảo của hoàng hôn bắt đầu bao trùm lấy chúng ta. Ngồi xuống bên em, trong anh bỗng dâng lên một cảm giác kỳ lạ. Như thể hàng ngàn sợi chỉ vô hình đang kết nối cơ thể em với tâm hồn anh. Mỗi cái chớp mắt, mỗi rung động nhỏ của đôi môi em đều khiến tim anh xao xuyến.

Vào những khoảnh khắc như thế này, cả em và anh đều không có tên. Chỉ có ánh chiều tà mùa hè của tuổi mười bảy và mười sáu, cùng những cảm xúc sống động trên bãi cỏ ven sông – chỉ có thế mà thôi. Chẳng mấy chốc, những vì sao sẽ dần dần lấp lánh trên đầu hai ta, nhưng ngay cả những vì sao cũng chẳng mang tên. Chúng mình ngồi cạnh nhau, trên bãi cỏ ven sông của một thế giới vô danh.







“Thành phố được bao quanh bởi những bức tường cao,” em bắt đầu kể, như thể đang tìm kiếm từng lời từ sâu thẳm trong im lặng, giống như một người tìm ngọc trai lặn xuống tận đáy biển sâu. “Thành phố không lớn, nhưng cũng không nhỏ đến mức có thể dễ dàng nhìn thấy mọi thứ.”

Đây là lần thứ hai em nhắc đến thành phố ấy. Và cứ như thế, thành phố ấy có những bức tường cao bao quanh.

Khi em tiếp tục kể, thành phố hiện lên với một dòng sông xinh đẹp và ba cây cầu đá (Cầu Đông, Cầu Cũ và Cầu Tây), một thư viện và một tháp canh, một nhà máy đúc bỏ hoang và những khu nhà tập thể đơn sơ. Trong ánh sáng mờ ảo của buổi chiều hè, em và anh ngồi sát bên nhau ngắm nhìn thành phố ấy. Có lúc từ trên đỉnh đồi xa xôi, nheo mắt nhìn về phía xa, có lúc lại mở to mắt nhìn từ khoảng cách gần đến nổi tưởng như có thể chạm tay vào.

“Con người thật của em đang sống trong thành phố được bao quanh bởi những bức tường cao đó”, em nói.

“Vậy thì, em bây giờ đang ở trước mặt anh không phải là em thật sao?”, tất nhiên là anh phải hỏi như vậy.

“Đúng vậy, em ở đây bây giờ không phải là em thật. Chỉ là một sự thay thế. Chỉ là một cái bóng thoáng qua.”

Anh suy nghĩ về điều đó. Một cái bóng thoáng qua ư? Nhưng anh tạm gác lại suy nghĩ của mình.

“Vậy, em thật đang làm gì trong thành phố đó?”

“Em làm việc ở thư viện”, em trả lời với giọng khe khẽ. “Giờ làm việc là từ khoảng năm giờ chiều đến khoảng mười giờ tối.”

“Khoảng?”






“Ở đó, mọi thời gian đều là khoảng. Có một tháp đồng hồ cao ở quảng trường trung tâm, nhưng đồng hồ không có kim.”

Anh hình dung ra một tháp đồng hồ không kim. “Vậy là ai cũng có thể vào thư viện đó à?”

“Không. Không phải ai cũng có thể vào tự do. Cần có một tư cách đặc biệt để vào thư viện. Nhưng anh có thể vào, bởi vì anh có tư cách đó.”

“Tư cách đặc biệt đó là… tư cách gì vậy?”

Em mỉm cười nhẹ nhàng, nhưng không trả lời câu hỏi.

“Nhưng nếu anh đến thì anh có thể gặp em thật, phải không?”

“Nếu anh có thể tìm thấy thành phố ấy. Và nếu…”

Em im lặng, đôi má ửng hồng. Nhưng anh có thể nghe thấy những lời em không nói ra thành tiếng.

Và nếu anh thực sự, thực sự tìm kiếm em thật… Đó là những lời em đã không thốt ra vào lúc ấy. Anh nhẹ nhàng vòng tay qua vai em. Em mặc một chiếc váy sát nách màu xanh nhạt. Má em áp vào vai anh. Nhưng vào buổi chiều hè hôm ấy, người mà anh ôm không phải là em thật. Như em đã nói, đó chỉ là một cái bóng thay thế cho em.

Em thật đang ở trong thành phố được bao quanh bởi những bức tường cao. Ở đó có một bãi bồi xinh đẹp rợp bóng liễu rủ, những ngọn đồi nhỏ nhấp nhô và những con kỳ lân hiền lành ở khắp mọi nơi. Mọi người sống trong những khu nhà tập thể cũ, cuộc sống giản dị nhưng không thiếu thốn. Những con thú thích ăn lá và quả của cây cối trong thành phố, nhưng trong mùa đông dài tuyết rơi, nhiều con trong đàn sẽ chết vì lạnh và đói.







Anh đã khao khát được vào thành phố ấy biết bao. Để được gặp em thật.

“Thành phố được bao quanh bởi những bức tường cao, rất khó để vào bên trong”, em nói. “Ra ngoài còn khó hơn.”

“Làm thế nào để anh vào được?”

“Chỉ cần anh ước muốn thôi. Nhưng thật lòng ước muốn một điều gì đó không phải là chuyện dễ dàng đâu. Có thể sẽ mất thời gian. Trong khoảng thời gian đó, anh có thể phải từ bỏ nhiều thứ. Ngay cả những thứ quan trọng đối với anh. Nhưng đừng bỏ cuộc. Dù anh có mất bao lâu, thành phố cũng không biến mất.”

Anh tưởng tượng ra mình gặp em thật trong thành phố ấy. Anh hình dung ra cả khu rừng táo rộng lớn và xinh đẹp bên ngoài thành phố, ba cây cầu đá bắc qua sông và tiếng hót của những loài chim vô hình vào ban đêm. Và cả thư viện nhỏ cũ kỹ nơi em thật làm việc.

“Luôn có một chỗ dành cho anh ở đó”, em nói.

“Một chỗ dành cho anh?”

“Đúng vậy. Trong thành phố chỉ còn một vị trí trống. Anh sẽ lấp đầy vào đó.”

Đó là vị trí gì vậy nhỉ?

“Anh sẽ trở thành Người đọc mơ“, em thì thầm, như thể đang tiết lộ một bí mật quan trọng.

Nghe vậy, anh không khỏi bật cười. “Này, anh còn chẳng thể nhớ nổi những giấc mơ mới đây của mình. Một người như anh mà trở thành Người đọc mơ thì chắc là khó lắm nhỉ.”

“Không, Người đọc mơ không cần phải tự mình mơ. Chỉ cần đọc những Giấc mơ cũ được thu thập trong kho sách của thư viện thôi. Nhưng không phải ai cũng có thể làm được.”







“Nhưng anh có thể làm được, phải không?”

Em gật đầu. “Đúng vậy, anh có thể làm được. Anh có đủ tư cách. Và em ở đó sẽ giúp anh làm công việc này. Em sẽ ở bên cạnh anh mỗi đêm.”

“Anh là Người đọc mơ, mỗi đêm đọc rất nhiều Giấc mơ cũ trong kho sách của thư viện thành phố. Và em luôn ở bên cạnh anh. Em thật sự”, anh lặp lại những sự thật được tiết lộ.

Trong vòng tay anh, bờ vai trần của em trong chiếc váy xanh lá cây khẽ run lên. Rồi đột nhiên em cứng đờ người. “Đúng vậy. Nhưng có một điều anh cần nhớ. Ngay cả khi gặp nhau trong thành phố, em ở đó sẽ không nhớ gì về anh cả.”

Tại sao?

“Tại sao ư, anh không hiểu sao?”

Anh hiểu rồi. Đúng vậy, người mà anh đang nhẹ nhàng ôm lấy bờ vai bây giờ chỉ là một sự thay thế cho em. Em thật đang sống trong thành phố. Một thành phố bí ẩn ở rất xa được bao quanh bởi những bức tường cao.

Bờ vai em trong tay anh thật mịn màng và ấm áp, anh chỉ có thể nghĩ rằng đó là bờ vai của em thật.