09/05/2026
Tranh Đinh Cường.
Xế trưa và cơn buồn ngủ, chập chờn tình xa mộng mị trong giọng khàn khánh ly làm sao em biết đời sống buồn tênh... ngày tháng nào đã ra đi khi ta còn ngồi lại, như gọi từng phiến buồn rơi rất đều...
Tiếng trumpet của Al Hirt “Theme from a Dream” vọng lại một trưa tháng 5, mơ màng như một giấc mơ đang tan. Cái gì đọng lại sau một cơn mơ nhỉ? Một chốn cũ, một thời đã qua? Tiếng kèn cất lên mồn một, đưa dẫn những bước chân vô định trở về quá khứ. Bản nhạc không lời nên không có câu chuyện kể. Chỉ âm nhạc dập dồn luống nhớ. Như một luồng gió thổi qua, hồi tưởng ngất ngây rồi bay mất. Chớp nhoáng như một ánh mắt, như vệt nắng đậu hờ bờ tóc đã không còn. Như tiếng guốc cuối hành lang và hương tóc ngậm hờn gió biển. Có phải giai điệu từ cơn mơ là những khoảnh khắc ấy? Theme from a Dream?
Thế nào là Theme from a dream? Có thật giấc mơ diễn biến theo một sắp đặt từ đời sống? Rất có thể. Cuối cùng những hoạt cảnh trong đời sống của chúng ta là gì? Những giấc mơ tiếp tục từ phóng cảnh này sang góc thấy khác. Có chăng ta trở thành người quan sát trong giấc mơ. Mọi sự xoay chiều. Có lúc ta làm chủ tình hình, có lúc ta bị lôi cuốn y hệt như dòng đời trôi nổi lúc mở mắt. Trang Tử thấy con bướm trong giấc mơ. Có thể là thật sự có một giấc mơ về con bướm. Nhưng khi con bướm đi ra khỏi giấc mơ nó tạo những mối tư lự. Từ đó có sự so sánh, từ đó có phân biệt và ta cuốn hút mãi trong thế giới của chính mình. Mọi sự nảy sinh từ ý niệm. Tôi suy tư nên tôi hiện hữu như là điều tất yếu, Descartes nói thế.
Có một bài thơ của Hoàng Chân Y (Hwang Jin-yi, 1506-1544) khá thú vị ở chỗ cô nói về mơ ước ngay trong cơn mơ, mộng trung hữu mộng. Hwang Jin-yi là một gisaeng (kỹ nữ) nổi tiếng nhất thời vua Trung Tông (Jungjong), triều đại Joseon Đại Hàn. Nàng còn có kỹ danh là Myeongwol, Minh Nguyệt. Nàng rất đẹp, thông minh và trí tuệ phi thường. Nói đến Minh Nguyệt không thể không nhớ đến nàng Thúy của Đoạn Trường Tân Thanh, mai cốt cách tuyết tinh thần.
Gisaeng là một giai cấp được huấn luyện từ nhỏ về cầm kỳ thi họa để khi lớn lên phục vụ giai cấp thượng lưu và quan lại thời xưa ở Triều Tiên. Gisaeng tương đương như geisha ở Nhật. Gần đây Đại Hàn, Nam cũng như Bắc, đều có phim ảnh, phim bộ nổi tiếng về cuộc đời của bà do nữ tài tử Song Hye Kyo diễn.
Hoàng Chân Y mộng như thế này,
Tương tư mộng
Tương tư tương kiến chỉ bằng mộng
Nông phỏng hoan thời hoan phỏng nông
Nguyện sử dao dao tha dạ mộng
Nhất thời đồng tác lộ trung phùng
Dịch nghĩa :
Nhớ nhau gặp nhau chỉ bằng mộng
Ta bắt chước người yêu cùng một lúc người cũng làm theo giống ta
Ước cùng nhau chạy nhanh vào mộng
Để cùng lúc gặp nhau giữa đường trong mộng
Nhớ người từ mộng
Nhớ nhau tìm gặp chỉ trong mơ
Ta ngóng theo người, người cũng chờ
Cùng bước thênh thang trôi đêm mộng
Mê lộ trùng phùng giữa bước mơ
(Vũ Hoàng Thư phỏng dịch)
Đang nói về mộng lại vừa hay tin nhà thơ Phạm Thiên Thư đã vĩnh viễn ra đi. Không gì trùng hợp hơn! “Ngày xưa” trong ngày xưa hoàng thị của ông Phạm không phải là mốc thời gian mà chính là một cõi mộng. Mộng của lá me, sân trường, áo trắng, chuông chùa, mùa thu, cỏ hoang… Tất cả vừa rất thật vừa rất xa. Thơ Phạm Thiên Thư nối Tình cùng Đạo. Không nói cao siêu về lẽ đạo nhưng bàng bạc chất vô thường của trần gian. Hoa vui cùng bướm qua xuân rồi hạ, rụng xuống khi gió heo may về, em vào nằm trong đất để bướm khua râu.(**) “Hỡi em ơi, mây đã qua cầu”! Như giấc mộng đấy chứ! Như vòng xích thành, trụ, hoại, không của kiếp nhân sinh. “Rồi từ đây vườn chùa thanh vắng”, người thơ đã thật sự bước vào cõi mộng hoa vàng. Xin đốt nén trầm, nghiêng mình cùng hương khói đưa tiễn ông, một tài hoa hiếm hoi, trác tuyệt của thi ca Việt!
Lại nhớ đến những đêm khuya đối ẩm cùng người bạn Lê Lạc Giao, anh ngồi gục đầu, thỉnh thoảng ghé ly rượu vào tai. Anh bảo chỉ có thính giác mới nhận biết những lời trầm lắng của men. Chúng ta, cõi người, anh nói, “là những dạt trôi tìm một bến bờ vô định”.
Ừ những cơn mộng, những dạt trôi, vô bờ...
-- Vũ Hoàng Thư
May 7, 2026.
-----------------------------
(*) “Theme from a Dream”, Al Hirt, Honey in the Horn, 1963
(**) “Em lễ chùa này”, thơ Phạm Thiên Thư, nhạc Phạm Duy