Ly Cà Phê Cuối Năm

[BacNinh]

Chu Kim Long


Khởi điểm từ khúc giao lộ với Monterey road, đường Senter chạy dài từ chân con đồi trọc băng ngang cổng trường trung học Andrew Hills xuống khu vườn Nhật và tiếp nối với các con đường chạy vào trung tâm thành phố San Jose - một trong những thành phố lớn nằm trong thung lũng Silicon, còn được gọi là thung lũng Hoa Vàng. Vào thập niên tám mươi, con đường tương đối dài này cũng là con đường huyết mạch nối liền các khu vực có những gia đình di dân Mễ Tây Cơ, tỵ nạn Việt Nam và gia đình các sắc dân khác như Phi luật tân, Trung hoa và Nam Mỹ có thu nhập thấp, cư ngụ trong các “khu vực Low Income” hoặc “chương trình Housing” của chính phủ. Đường Senter cũng giống như một dòng sông có nhiều phụ lưu là những con đường nối liền ngang dọc với những căn nhà có giá bán hoặc cho thuê phù hợp với lợi tức của các gia đình trung lưu hoặc mới nhập cư vào thập niên tám mươi, anh em chúng tôi là một trong những lớp người năm xưa ấy. Chúng tôi thuê một đơn vị hai phòng trong khu chung cư Pinto với giá bốn trăm năm mươi mỹ kim một tháng, bao gồm điện nước và rác, cách mấy tiệm tạp hóa và chợ Phú Nhuận trên đường Senter vài ba dãy phố, băng qua một khúc rẽ của đường Southe Side là tới ngôi thánh đường Giáo xứ Saint Maria Goretty. Khu chung cư có giá cho thuê tương đối phải chăng so với giá sinh hoạt vào những năm tám mươi, rất thuận tiện cho các nhu cầu sinh hoạt xã hội cũng như tôn giáo của các cư dân trong các khu phố lân cận.
Tương tự như các thành phố trong thung lũng Hoa Vàng, vào thập niên tám mươi, thành phố San Jose hồi sinh với các hãng xưởng điện tử vừa được thành lập và đang tuyển mộ nhân công, con đường mang tên Senter Road còn nhiều đoạn có “ổ gà” và những khúc đường lồi lõm bong tróc nhựa đường đang được lần hồi tu sửa, không có những cơ sở thương mại khang trang cũng như các sinh hoạt sầm uất dọc theo khu phố như hiện nay. Nhưng, như một cái nôi cưu mang nhiều sắc dân có trình độ văn hóa và kỹ năng chênh lệch khác nhau trong cùng một thời điểm, nên sự thăng tiến trong đời sống cũng tùy thuộc từng sắc dân. Vì vậy, sau những năm tháng ổn định đời sống, Cộng đồng người Việt với tinh thần cầu tiến lại được hấp thụ một nền giáo dục khoa học và nhân bản đã cống hiến cho xã hội rất nhiều chuyên viên trẻ tuổi, tài năng, có trình độ đại học, hậu đại hoc trong mọi lãnh vực.
Con đường với những sinh hoạt đa dạng về văn hóa, xã hội qua những năm tháng đã để lại trong tôi những kỷ niệm của một người tỵ nạn chân ướt chân ráo, lần đầu tiên đặt chân tới đất nước Hoa Kỳ, ngày ngày lái chiếc xe cũ lên thành phố Mountain View làm việc với đồng lương căn bản. Tiết kiệm từng đồng sau khi chi trả mọi thứ, chúng tôi vẫn còn dư chút đỉnh để một vài tháng xuống tiệm gởi đồ của ông bà Phúc ở đường Santa Clara “đóng thùng”, gởi về cho cha mẹ và các em. Thùng quà với những yard vải và những nhu yếu phẩm, thuốc men... được gởi tùy theo thư gia đình cho biết những mặt hàng nào đang có giá trên thị trường Việt Nam. Mỗi chiều, rời hãng điện tử ở thành phố Mountain View, tôi lái xe về San Jose College theo học chương trình Evening Classes. Bù đầu với sách vở, bài tập và bổn phận, nhưng vẫn thức dậy và tỉnh táo lái xe đi làm lúc bốn giờ rưỡi buổi sáng mỗi ngày với hai phần cơm hộp mang theo – buổi trưa ăn ở hãng, buổi tối ăn tại trường. Có lẽ sức khỏe còn trong tuổi sung mãn và hạnh phúc được sống trong một xã hội tự do, nên dù rất bận rộn và vất vả làm lại cuộc đời từ con số không sau gần sáu năm tù tội và năm đêm bốn ngày vượt biên trôi dạt trên biển cả trên chiếc ghe bầu không hải đồ, cạn kiệt săng dầu, cùng với sáu tháng tạm trú trong trại tỵ Leam Sing, Thái Lan, tôi vẫn cảm thấy vui với đời sống mới và không cảm thấy mệt mỏi. Bây giờ, dù đang cư ngụ cách xa con đường Senter bảy tám miles, tôi vẫn cảm thấy con đường với những khu phố thật thân thương và gần gũi như những năm tháng đầu tiên mới định cư tại thành phố Hoa Vàng.

Mới hơn mười giờ sáng, nhưng các dãy bàn ngoài hiên tiệm Cà Phê Bên Đường nằm trên đường Senter, chênh chếch với ngôi thánh đường bên kia đường đã gần như không còn bàn trống. Chỉ còn một hai tuần lễ nữa là tết nguyên đán, nên chợ tết và các cửa hàng cách tiệm cà phê bốn năm căn phố, nằm cùng một bên dọc đường Senter đã nhộn nhịp những người đi tới đi lui mua bán hàng tết, từng nhóm người đi bộ ngang qua tiệm cà phê để đến khu thương mại rộng lớn cạnh ngã tư đường Senter và đường Lewis, nơi có ngôi chợ mang tên Senter Super Mảket bán đầy đủ các mặt hàng Việt Mỹ Mễ và các cửa tiệm với những dịch vụ khác nhau. Trong dòng người đông đảo đang đi mua sắm tết cũng có nhiều người đứng chờ đèn xanh ở ngã tư Senter- Lewis để băng qua đường, ghé vào Hội Chợ Tết Giáo xứ của Cộng đoàn Công Giáo Việt Nam ở bên kia mặt đường Senter. Ba người chúng tôi ngồi ngoài hàng hiên sáng cuối tuần với ba ly cà phê sữa nóng và dĩa bánh Pâte Chaud vừa được cô tiếp viên đặt trên bàn. Bầu trời cuối năm trong những ngày cuối đông giá lạnh với những đám mây xám và những cơn gió nhẹ. Gặp lại nhau trên đất khách sau những năm dài tản mát mỗi người mỗi nơi theo từng hoàn cảnh cá biệt, ba chúng tôi - những người bạn học năm xưa, mất liên lạc từ thời hậu chiến, ngồi bên ly cà phê trong buổi sáng cuối năm, hàn huyện và nhắc nhớ những chuyện xa xưa, bạn bè kẻ còn người mất với những ngày tháng qua mau, đã năm mươi năm, nhưng khó quên.
Nâng ly cà phê, nhắp một chút như để thấm giọng, Thái hỏi tôi sau mùa xuân bẩy lăm “ông bóc lịch” ở ngoài Bắc hay trong Nam?.
- Không phải đi Bắc, nhưng gần sáu năm, tôi cứ loanh quanh ở mấy trại thuộc khu vực Kà Tum, Đồng Ban, Tân Biên, Tân Hội thuộc miền biên giới giữa Tây Ninh và Campuchia. Dù ở trại nào cũng vẫn thấy ngọn núi Bà Đen cao sừng sững với những cụm mây xám chì trôi lững lờ trên đỉnh ngọn núi. Đôi lúc tưởng chừng một ngày nào đó sẽ đi theo những người bạn tù“đang nằm bên gò mối”. Bây giờ, ngồi đây nói chuyện ngày tết, ngày xuân mà cảm thấy phảng phất đâu đây hình ảnh mùa Xuân trong những khu rừng già cùng với các bạn tù, bên cạnh những cán binh Việt Cộng nét mặt lầm lì, da vàng ủng như màu dưa khú, đang canh giữ với cây AK trên tay.
Phú ngắt lời tôi, hỏi: Ông có bao giờ nghĩ sẽ có ngày sống trên đất Mỹ như hôm nay không?
- Không biết ngày về, còn nghĩ gì chuyện xa xôi nữa, ngoại trừ trước một hai năm tan hàng, tôi có dự định qua Fort Benning theo học khóa Leadership. Lao động mút mùa, đầu óc đâu mà nghĩ đến những chuyện trong mơ. Có những ngày đi lao động, tôi nhìn những nấm mộ hoang vu ven bìa rừng, thấy những thân cây cháy nám đứng nằm mà nghĩ đến thân phận của những người tù không tội, nhớ đến những người bạn tù đang ngủ yên trong cánh rừng già bên gò mối cùng với tình cảnh người dân quê sống cạnh núi rừng thật nghèo nàn, quanh năm khai quang, đốt rừng làm rẫy với khoai mì, bắp ngô và vài mảnh lúa xạ, tương tự như những người Thượng du canh du mục trên cao nguyên vậy. Ngày cận tết, đi sâu vào trong rừng, cảm nhận được cảnh nghèo của dân quê sinh sống với núi rừng khi xuân về tết đến, và bắt gặp những bông mai trong nắng sớm, những giò lan đang bị rêu phong ôm cứng trên các thân cây đã làm tâm tư tôi xao xuyến, liên tưởng đến thân phận người sa cơ lỡ bước.
Thái và Phú với ly cà phê trên tay, ngồi nghe tôi kể về những năm tháng đổi đời khi xuân về tết đến, rồi Thái nói:
-Thương hải biến vi tang điền, đất nước tan hoang, dân tộc phân hóa vì một chủ nghĩa ngoại lai không tưởng, một vết hằn khắc sâu trong tâm can thật khó phai mờ.
- Đúng vậy, những mùa Xuân trong núi rừng đã đi sâu vào trong ký ức – tôi nói, rồi đọc lại mấy câu thơ “Vác củi ngày Xuân“ cho hai người bạn nghe.
Vượt qua con suối gặp mai
Đường đi không đến ngày dài thương đau
Rừng già in dấu chân người
Rêu phong ôm rễ giò lan trong rừng
Cây khô cháy nám đứng nằm
Nhìn nhau những thấy thương đau đoạn trường
Con đường khúc khuỷu quanh co
Gần xa thúng sắn rổ khoai trước nhà
Bóng người xiêu đổ trong sân
Chợt nghe có tiếng mời chào thân thương
Gởi người một chút hương xuân
Tương giao nghĩa cũ tình người dân quê
Nắng vàng mờ nhạt cuối thôn
Gió rừng lạnh buốt hồn người đón xuân
Nghe tôi đọc xong mấy câu lục bát, Thái nâng ly cà phê lên nửa chừng, nói:
- Người xưa có câu: Đập vỡ gương xưa tìm hình bóng. Cho dù câu nói chỉ là ẩn dụ, nhưng với những dấu ấn của một đời đắng cay, một vết hằn đã thành vết thẹo thì không quên được. Do đó, ông không quên được mấy câu thơ từ ngày đi tù cũng là vậy. Người đời nói: Không nơi nào đẹp bằng quê hương. Mùa xuân nơi đây cũng chan chứa tình người, lại sống trong một đất nước tự do có đủ mọi tiện nghi kể cả tinh thần lẫn vật chất, nhưng khi xuân về tết đến, tôi vẫn nhớ da diết đến những ngày xuân bên mái ấm gia đình, bên bạn hữu xa xưa. Đôi lúc suy nghĩ mông lung, cảm thấy như mình đã đánh mất một kỷ vật vô hình, vô giá nào đó trong đời mà không thể tìm lại được.
Phú, người bạn Xứ Buồn Muôn Thuở là người rất kiệm lời, thường ngồi nghe nhiều hơn nói, nhắc chúng tôi ăn bánh, uống cà phê, rồi nói: Chuyện buồn quê hương là chuyện dài nhiều tập, kể cả đời không hết, cà phê nguội mất ngon. Nước đã qua cầu, lực bất tòng tâm thì có ai mà không nhớ không thương.
Tôi nhấp ngụm cà phê trong lúc Thái kể cho tôi và Phú nghe chuyện chuẩn bị tết của mẹ Thái và không khí tết trong những năm cha mẹ Thái còn sinh tiền trước mùa Xuân năm 1975, giọng Thái trầm hẳn xuống, nét mặt thoáng buồn.

Gần cuối mùa đông, giáp tết nguyên đán, thời tiết miền thung lũng Silicon giá lạnh hơn mấy năm qua. Những người quan tâm đến vấn nạn môi sinh thì cho rằng thời tiết khắc nghiệt, đổi thay bất thường với các diễn biến tiệm tiến đang hủy hoại trái đất là do tính vị kỷ của con người không quan tâm đến vấn đề bảo quản, mà chỉ biết khai thác cho lợi nhuận một cách vô thưởng vô phạt. Chỉ còn năm ba ngày nữa là ông táo về trời dâng sớ táo quân, báo cáo thế sự cho Ngọc Hoàng thánh thượng theo tục lệ, truyền thuyết. Tôi ngồi bên hàng hiên tiệm Cà Phê Bên Đường với hai người bạn học cũ, nói chuyện thế sự xa gần và những kỷ niệm xa xưa khi xuân về tết đến. Mặt trời khuất dạng sau những lớp mây chì, những cụm mây xám nhạt trôi lững lờ, thấp dần với những làn gió lạnh buốt, Hai người bạn tôi đều là những người có hệ lụy xa gần đến chiến cuộc năm xưa, một người theo cha mẹ vượt thoát được trong chuyến bay cuối cùng của tòa đại sứ Mỹ, còn một người thất tán gia đình trong đêm thị xã Ban mê thuột bị tiền pháo hậu xung rồi thất thủ trong thời gian anh đang tu nghiệp tại Hoa Kỳ, còn tôi đơn thân độc mã, đã dẫn theo người em vượt biên qua những đường dây và thời gian khác nhau. Ba chúng tôi vô tình gặp lại nhau qua một sinh hoạt thiện nguyện sau những năm tháng dài xa cách và mất liên lạc trong chiến cuộc. Ba đứa với những hoàn cảnh khác nhau, hàn huyên bên ly cà phê cuối năm, bỏ quên ba ly cà phê uống dang dở và dĩa bánh đã nguội ngắt. Những hạt mưa vẫn rơi nhẹ, kêu lách tách trên mái hiên quán cà phê, từng cơn gió phả làn khí lạnh buốt vào những khuôn mặt trầm tư đang ngồi trên các hàng ghế của hai ba dãy bàn dưới hàng hiên. Một vài người luống tuổi ngồi ở dãy bàn phía trước hàng hiên thấm lạnh, kéo cao cổ chiếc áo lạnh dầy cộm, rút trong túi áo lấy cái mũ len đội lên đầu. Bất giác tiếng hát trầm ấm Khánh Hà với âm thanh vừa đủ nghe từ cái loa cạnh quầy thu ngân đã làm hai người bạn tôi nhắc đến nhà văn, nhà thơ Nguyễn Đình Toàn với chương trình Nhạc Chủ Đề trên băng tần số 9 của đài Phát Thanh Sài Gòn trước năm 1975, và nhạc sĩ Vũ Thành An qua những câu thơ được phổ nhạc.
Tháng ngày đã trôi qua
Tình đã phôi pha
Người đã khuất xa
Chỉ còn chút hương xưa
Rồi cũng phong ba
Rụng cùng mùa...
Tiếng hát nhẹ, trầm buồn như phà hơi thở trong gió lạnh cuối năm. Không gian thật vắng lặng, bài hát kết thúc với những làn mưa bụi như sương vẫn bay lất phất ngoài mái hiên quán cà phê nhắc tôi nhớ đến hai câu thơ của nhà thơ Vũ đình Liên năm xưa:
“Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ”
Những cụm mây xám như thấp dần, trời bỗng dưng đổ những hạt mưa nặng hạt hơn, giống như cơn mưa rào, mưa nhanh nhưng tạnh cũng lẹ. Một người từ quầy thu ngân đi tới mỉm cười gật đầu chào, tôi đứng dậy bắt tay ông và nói vài lời xã giao, chúc mừng năm mới. Người khách lạ có nụ cười hiền hòa trên môi, nói với tôi như một người đồng hương đã thân quen
- Không khí tết ở Cali vui quá, tôi ở Canada mới qua Nam Cali ăn tết với gia đình “ông con”, tôi vừa lên đây chiều qua, thăm mấy bạn hiền cùng đơn vị ngày xưa. Thành phố tôi đang cư ngụ là một thành phố nhỏ miền tây Canada, có ít người Việt mình, nên không khí tết trầm lắng, không có những lễ hội đông vui như ở đây hoặc như ở Little Sài Gòn, miền Nam Cali. Tôi thấy không khí tết ở hai miền Nam và Bắc Cali, không thua kém gì bên quê nhà xa xưa, mọi phong tục tập quán và lễ hội đều có đủ cả, thời tiết ở đây so với Canada thì quá tuyệt.
Hai chúng tôi trao đổi qua lại mấy lời trong tình đồng hương, rồi ông khách lạ đi về bàn với các bạn đang chờ ông.
Tôi nhìn bầu trời qua những hạt mưa rơi thưa dần, nhìn thoáng qua các bàn từ ngoài hàng hiên tới quầy thu ngân - ngày cuối năm, khách đến uống cà phê phần lớn là những người trung niên, có bàn cười nói rôm rả, có bàn với những khuôn mặt trầm tư sâu lắng bên mái tóc đã điểm sương đang hàn huyên bên nhau về nhiều lãnh vực liên quan tới năm hết tết đến. Thái đứng dậy đến quầy trả tiền rồi trở lại bàn cầm ly cà phê nhấp một hai ngụm. Bầu trời thấp thoáng từ xa có cầu vồng và những làn mây xanh lạt, Thái bảo chúng tôi nán ngồi lại chờ cho cơn mưa dứt hẳn, rồi xuống khu Little Sài Gòn thăm các gian hàng chợ tết, đón xuân với hội chợ Cộng đồng.
Thái nói: Tôi rủ hai ông đến Little Sài Gòn để thấy bọn mình vẫn còn Xuân, mùa xuân với Ly Rượu Mừng của nhạc sĩ Phạm đình Chương mà thày Nghi tập cho bọn mình hát năm học lớp đệ lục trường Vinh Sơn Liêm đó. Hai đứa chúng tôi mỉm cười, nhìn Thái, người bạn học vẫn vui tính như ngày nào năm xưa.