Hồi ký
ĐƯỜNG TÔI ĐI - Nửa Đời Cầm Bút (9)
*Nguyễn Hữu Thiện
*Để tưởng nhớ những người từng chung những quãng đường đời mà nay đã khuất bóng
ĐƯỜNG TÔI ĐI - Nửa Đời Cầm Bút (9)

*Nguyễn Hữu Thiện
*Để tưởng nhớ những người từng chung những quãng đường đời mà nay đã khuất bóng
DẬY THÌ (tt)
Dưới cái nhìn của các chuyên gia tình dục, tuổi dậy thì của tôi có vấn đề vì thời điểm bắt đầu “có cảm xúc mạnh mẽ, khát khao đòi hỏi và khám phá cảm xúc tình dục…” đến với tôi hơi muộn so với các bạn đồng lứa.
Thực ra việc khám phá cảm xúc tình dục muộn một vài năm cũng chẳng chết con giáp nào, nhưng ở đây trong khi không bị những khát khao đòi hỏi cảm xúc tình dục hành hạ thì tôi lại bị khủng hoảng tinh thần vì thất tình cô bé H.
Đêm nằm vắt tay lên trán, tôi cứ băn khoăn tự hỏi có cách nào nhờ N đưa H trở lại sân nhà bà ngoại tôi không? Nếu hai cô trở lại, tới mùa xoài không cần N xin, tôi cũng sẽ tự nguyện leo lên cây hái xoài xanh mời hai người đẹp!
Nhưng đã quá muộn, tôi chỉ biết đấm ngực ăn năn vì ngày ấy đã tiếc rẻ một trái xoài, bởi nếu tôi hái cho N, hai cô đem về nhà dầm nước mắm ớt chua ngọt thưởng thức, chắc hẳn H sẽ nghĩ tới tới mùa xoài kế tiếp, và trong thời gian chờ đợi biết đâu tôi sẽ nghĩ ra phương cách tỏ tình?!
Vào khoảng thời gian này thể lại ca khúc diễm tình (tôi tránh sử dụng hai chữ “nhạc sến”) bắt đầu thịnh hành, căn nhà gần tiệm tạp hóa giữa hẻm có máy hát đĩa suốt ngày chơi đi chơi lại bản Sầu Lẻ Bóng của nhạc sĩ Anh Bằng qua tiếng hát của một nàng ca sĩ nọ, trong đó có câu:
“Từ lâu tôi biết câu thời gian là thuốc tiên,
Đời việc gì đến sẽ đến.
Nhưng ai bạc bẽo mình vẫn không đành lòng quên…”
_1.jpg)
Một người không mang tâm trạng chán chường của một kẻ thất tình nghe câu hát trên ngày ba buổi có thể không sao, nhưng với một gã con trai đang đau khổ vì tình như tôi thì nó vừa vô nghĩa vừa vô duyên, nghe riết muốn điên luôn!
* * *
Một thời gian sau khi H trở thành nữ sinh Gia Long, cùng với “ba đồng bốn điếu Ruby”, tôi bắt đầu đi giang hồ.
Viết là đi giang hồ cho oai chứ thực ra chỉ là tới nhà bạn bè chơi tới tối hoặc cúp-cua đi xem xi-nê, hay lang thang đây đó.
Cũng cần viết thêm là từ khi lên lớp đệ Tứ, tôi và cậu út đã thoát khỏi sự “kìm kẹp” của cậu S, người cậu thứ nhì, sau khi cậu thi đậu vào Khóa 21 Trường Võ Bị Quốc Gia Đà Lạt, để lại cho chúng tôi một cái xe Solex cũ (model 1700, đầu bạc) và một cây đàn ghi-ta thùng kiểu Elvis Presley đã tróc vẹc-ni.
Cậu út với tôi lại không hợp gu. Cậu chăm học, rất mê môn toán, không có máu văn nghệ văn gừng, không mê xem xi-nê; những lúc rảnh rỗi cậu thường tới nhà một tay bạn thân giỏi toán cùng nhau giải những bài toán mẫu trong sách mua xây-cần-hen hoặc sao chép từ đâu đó, xem đây là một cái thú.
Chỉ khi nào tới nhà bà Phán H chơi với hai người con trai của bà, tôi và cậu út mới đi với nhau.
Bà Phán H là một người họ hàng của ông ngoại tôi, có chồng làm chức Thông phán dưới thời Pháp thuộc, góa chồng, con cái đã lớn trừ hai người con trai trạc tuổi tôi và cậu út.
Chúng tôi thân với hai người con trai của bà Phán H không phải vì ý thức được “một giọt máu đào hơn ao nước lã” mà chỉ vì những bộ truyện bằng tranh của Pháp đang làm say mê hàng triệu thiếu niên trên khắp thế giới, như Lucky Luke, Buck Danny, Asterix et Obelix… và những mô hình phi cơ (maquette) của hai cậu.

Ngày ấy, muốn có những bộ truyện bằng tranh nói trên thì một là có người nhà ở Âu châu gửi về, hai là phải lên nhà sách Xuân Thu (tên cũ là nhà sách Albert Portail) ở gần thương xá Eden để mua. Nghĩa là phải là con nhà giàu, còn con nhà nghèo như tôi và cậu út chỉ có nước đọc ké!
Nhà bà Phán H ở bên khu Công Lý (Cách Mạng 1-11) trên đường Trương Quốc Dung, là một con đường nhỏ cắt ngang Công Lý rồi chấm dứt ở đường Võ Tánh.
Nếu đi ngược về phía Trương Minh Ký, đường Trương Quốc Dung chấm dứt ở đường Thiệu Trị, tại đây quẹo trái sẽ tới đường Hồ Biểu Chánh, còn quẹo phải sẽ đụng đường Trương Minh Ký ngay tại ngã tư Trương Minh Ký – Nguyễn Huỳnh Đức.
Viết một cách ngắn gọn, dễ hiểu, từ hẻm 6 của tôi đi ra đường Trương Minh Ký thì phía bên kia đường là đầu đường Thiệu Trị.
Trên đây tôi mô tả dựa theo tấm bản đồ Sài Gòn – Gia Định ấn hành đầu thập niên 1970, còn vào thời gian tôi mới lên Sài Gòn (1958-1959), đường Thiệu Trị khúc giáp Trương Minh Ký chỉ là một con đường trải đá không tên, đi vào khoảng 300 mét thì trở thành một con hẻm nhỏ cho xe hai bánh đi tới đường Thiệu Trị và đường Trương Quốc Dung.
Đoạn đường không tên ấy được dân địa phương gọi là “hẻm Phong Thần” vì có một cái tháp tên là Phong Thần, nằm trong một nghĩa địa hoang phế.
Nguyên vào những năm giữa thế kỷ 20, thời Pháp thuộc, từ đường lộ (Trương Minh Ký sau này) đi vào khoảng 200 mét, phía bên trái có một nghĩa trang khá lớn của người Việt.
Như tôi đã viết trong một kỳ trước, cho tới năm 1920 con đường Eyriaud des Vergnes (Trương Minh Giảng sau này) chỉ chạy từ ngã ba Testard (Trần Quý Cáp) lên tới đường Mayer (Hiền Vương). Sau đó, không biết vào năm nào, người ta mới kéo dài, làm cầu bắc ngang kinh Nhiêu Lộc và sử dụng vùng đất ở phía bắc con kinh làm chỗ tập trung rác của thành phố, gọi là Sở Rác.
Từ Sở Rác đi lên hướng bắc còn hoang vắng, một số người dân tới khai phá để trồng xoài và những loại cây ăn trái khác. Một nghĩa địa ở vùng ngoại ô xa xôi hoang vắng như thế có lẽ không nằm trong họa đồ thiết kế đô thị của nhà cầm quyền cho nên không có quy định, luật lệ như những nghĩa trang nằm trong quy hoạch.
Nghĩa là ai muốn đưa thân nhân tới đây chôn cất cứ việc tự nhiên. Để rồi mấy chục năm sau, những người dân tha phương tới canh tác, cất nhà trên những khu mộ đã mất dấu tích cũng là việc tự nhiên!
Và khi đào xới có gặp những bộ hài cốt vô chủ cũng là điều dễ hiểu.
Vì thế nhà cầm quyền đã cho xây một cái hầm bê-tông ở mé ngoài của nghĩa địa làm nơi tập trung những hài cốt này. Hầm dài khoảng 10 mét, ngang khoảng 6 mét, sâu chừng 4 mét, mặt trên được xây cao hơn mặt đất khoảng 1 mét (có lẽ để tránh trâu bò leo lên), có một miệng hầm mỗi bề khoảng 1 mét với những khung sắt bắt vào tường để leo xuống.
Chắc hẳn ngày xưa miệng hầm phải có nắp đậy nhưng khi tôi lên Sài Gòn thì không có gì che đậy cả. Một ngày nọ tôi leo xuống mấy bậc để quan sát, thấy dọc theo các bức tường chất kín những lớp vại sành đựng xương người; một số vại bị đổ xuống, đầu lâu, xương cốt nằm la liệt…
Phía trên hầm người ra xây một cái tháp để che mưa nắng. Tháp khá cao, cũng bằng bê-tông, mái ngói cong theo kiến trúc Á đông, ở mặt tiền có hai chữ “PHONG THẦN” đắp nổi.
Hầu hết các ngôi mộ chung quanh tháp nếu là mộ xây thì đã bị hư hại, bể nát, những ngôi mộ đất thì mất dấu tích, bia mộ bằng đá xanh nằm ngổn ngang, trông thật thê lương.
Khi tôi mới lên Sài Gòn thì từ ngoài đường Trương Minh Ký đi vào nghĩa địa, phía bên phải không có một căn nhà nào, chỉ có một lũy tre già dày đặc che khuất ánh dương, đi vào sâu hơn có một sân quần vợt vây bằng lưới mắt cáo, có cổng khóa, trong những năm sau này thỉnh thoảng mới có người tới chơi; đi qua sân quần vợt là những căn nhà ổ chuột.
Phía bên trái thì ở đầu đường có 4, 5 căn nhà tương đối sáng sủa; tiếp theo là một dãy nhà tối tăm, nơi hành nghề của các bà đồng, thầy cúng, trước nhà nào cũng thắp một ngọn đèn đỏ, rồi tới mấy bụi tre già và nghĩa địa.
Tôi và cậu út thường đi bộ sang nhà bà Phán H chơi vào ban ngày để đọc ké truyện bằng tranh, chơi ké những mẫu phi cơ của hai cậu con trai.
Thỉnh thoảng, hai cậu cũng sang hẻm 6 chơi với chúng tôi, hoặc cùng nhau đi xem xi-nê, và nếu đêm tối mới về, vì hai cậu sợ ma, chúng tôi phải hộ tống hai cậu đi qua nghĩa địa rồi mới quay về hẻm 6.
Một đêm nọ, thấy con trai gì mà nhát quá, tôi nói nếu tôi một mình đi vào nghĩa địa leo xuống hầm lấy một cái xương người lên làm bằng chứng, hai cậu có chịu bao một chầu xi-nê Casino Saigon và nước mía Viễn Đông không? Hai cậu đồng ý. Kết quả, mấy ngày sau cậu cháu tôi được bao xi-nê và uống nước mía!
* * *
Nhân nhắc tới chầu xi-nê ở rạp Casino Saigon tôi cũng xin kể về cái “ghiền” xem phim của tôi thời học trò mà tôi tin rằng rất ít người sánh kịp, đến nỗi sau này khi chập chững bước vào nghề làm báo, công việc đầu tiên của tôi là phụ trách trang điện ảnh, và sau đó không cần biết được phụ trách mục gì tôi vẫn kiêm luôn trang điện ảnh vì tôi có khả năng viết về phim ảnh và minh tinh tài tử tây phương ngày này qua tháng khác mà không bao giờ cạn đề tài!
Yếu tố thứ nhất đem lại cho tôi sở trường viết về phim ảnh là ảnh hưởng từ các cậu các dì vốn mê xem phim từ ngày còn ở Hà Nội, cách riêng dì TN.
Ngày ấy, những năm sau Đệ nhị Thế chiến ở Hà Nội (cũng như Nam Định, Hải Phòng) cùng với phong trào thơ văn lãng mạn, thanh niên nam nữ rất chuộng xem phim tình cảm tây phương. Dì TN kể lại dì đã xem cuốn phim Vũ Điệu Trong Bóng Mờ (tựa tiếng Pháp: La Valse dans l’ombre, tựa tiếng Anh: Waterloo Bridge) ba lần và lần nào cũng khóc!
Sau khi di cư vào Nam, dì lại khóc mệt nghỉ khi xem cuốn phim tình cảm bi lụy Trà Hoa Nữ (La dame aux camélias, The Lady of the Camellias).
Yếu tố thứ hai là ngay từ ngày lên Sài Gòn (1958), tôi đã được đọc tuần báo Điện Ảnh của ông Nguyễn Ngọc Nhạ, và sau đó là tờ Kịch Ảnh của ông Quốc Phong.
Ngày ấy tôi chỉ biết đại khái ông Quốc Phong nguyên là Tổng thư ký của tờ Điện Ảnh. Sau khi ông tách ra làm tờ Kịch Ảnh với sự cộng tác của nhà văn Mai Thảo, nhà văn Thanh Nam… thì ông Nguyễn Ngọc Nhạ cũng dẹp tờ Điện Ảnh để ra tờ Màn Ảnh với sự cộng tác của Hoàng Hải Thủy, Ngọc Hoài Phương...
Là một thằng nhóc mới lớn tôi làm gì đã biết tầm vóc của các nhà văn nói trên, các dì các cậu mua Kịch Ảnh thì tôi đọc Kịch Ảnh, qua đó mỗi tuần tôi được đọc một truyện phim (sắp chiếu) do nhà văn Viên Linh phóng tác, và thích thú theo dõi mục Vòng Quanh Phim Trường để biết tin tức liên quan tới các nam nữ diễn viên ngoại quốc nổi tiếng cũng như sinh hoạt điện ảnh bên trời tây.
Đó cũng là nguyên nhân khiến tôi lớn lên ở khu Trương Minh Giảng nhưng không mê phim Ấn-độ thường được chiếu ở rạp Văn Lang ở gần nhà thờ Vườn Xoài.
Trước sau tôi chỉ xem một, hai cuốn phim Ấn-độ, xem cho biết chứ không “ enjoy” nổi. Bên cạnh đó, rạp Văn Lang cũng chiếu những cuốn phim tây phương cũ, đa số là phim Tặc-dăng (Tarzan), thần thoại Hy-lạp, dã sử La-mã, cao-bồi Viễn Tây để phục vụ đám khán giả nhi đồng.
Tôi vẫn còn nhớ cuốn phim truyện đầu tiên tôi xem trong đời là ở rạp Văn Lang, một cuốn phim thần thoại Hy-lạp có tựa tiếng Pháp là Hélène de Troie (tiếng Anh: Helen of Troy), do cô đào Ý Rossana Podesta và kép Pháp Jacques Sernas thủ vai chính.
Rossana Podesta thủ vai Helène, Jacques Sernas đóng vai Hoàng tử Paris; có cả thần tượng nhục thể (sex symbol) tương lai Brigitte Bardot, khi ấy mới 19 tuổi, trong vai một nữ tỳ của Helène.

Brigitte Bardot và Rossana Podesta trong phim Hélène de Troie
Ngày ấy cuốn phim này được đặt tựa tiếng Việt là “Ái-liên sắc nước khuynh thành”.
Không hiểu sao tôi rất thích cái tựa này và chỉ ước mong sau này lớn lên được làm công việc đặt tựa và viết phụ đề cho phim ngoại quốc như một số nhà văn tên tuổi mà tôi được biết.
Ngày ấy, cuối thập niên 1950 đầu thập niên 1960, có hai phương cách giúp khán giả theo dõi truyện phim ngoại quốc: chuyển âm hoặc phụ đề tiếng Việt.
Phim Ấn-độ, phim Tàu, phim Nhật thì luôn luôn được chuyển âm sang tiếng Việt. (Xin nhấn mạnh: cuối thập niên 1950 đầu thập niên 1960 mà thôi, vì sau này phim Tàu, phim Nhật cũng phụ đề).
Có thể viết với khán giả điện ảnh ở miền Nam trước năm 1975, sức thu hút của phim Ấn-độ, phim Tàu, phim Nhật một phần không nhỏ là nhờ kỹ thuật và nghệ thuật chuyển âm rất đạt tại miền Nam VN.
Trong khi không mấy người để ý tới tên tuổi các tác giả viết đối thoại bằng tiếng Việt thì hầu như ai cũng nhận ra giọng nói của các vai trong phim đều là giọng của các nghệ sĩ nổi tiếng trong làng thoại kịch miền Nam, như Túy Hoa, Anh Lân, Bảy Nam, bà Năm Sa-Đéc, Kim Cương, Xuân Phát, Ngọc Đức, La Thoại Tân, Vân Hùng…
Các phim tây phương thì phụ đề tiếng Việt (sous-titres). Trên các tấm áp-phích quảng cáo và tờ pồ-gam (programme) thường viết một cách đầy đủ là “nói tiếng Pháp phụ đề Việt ngữ”.
Theo lời kể của các bà dì, hồi mới di cư vào Nam vẫn còn sót lại một vài cuốn phim tây phương được chuyển âm sang tiếng Việt, nhưng tới khi tôi lên Sài Gòn (năm 1958) thì không bao giờ thấy chiếu phim tây phương nói tiếng Việt nữa mà tất cả đều “nói tiếng Pháp phụ đề Việt ngữ”.
Kể cả phim của Anh, Mỹ khi được chiếu tại Việt Nam cũng “nói tiếng Pháp phụ đề Việt ngữ” chứ không có cuốn phim nào “nói tiếng Anh phụ đề Việt ngữ” cả.
Nguyên nhân?
Vì phim nói tiếng Anh (của Anh, Mỹ) mới phát hành thì một thị trường nhỏ như miền nam Việt Nam không đủ khả năng tài chánh để nhập trực tiếp mà phải đợi sau khi người Pháp mua, chuyển âm sang tiếng Pháp, đặt tựa đề tiếng Pháp, chiếu đã rồi mới đem sang phát hành tại Việt Nam vốn là một cựu thuộc địa của Pháp, có nhiều người nói tiếng Pháp, cho nên dân ghiền xi-nê ở Hòn ngọc Viễn đông mới có phim Anh, Mỹ xem đều đều, nhưng thường phải đợi 2, 3 năm.
Vì thế, cho tới cuối thập niên 1960, tất cả những cuốn phim nổi tiếng của điện ảnh Hoa Kỳ, Anh quốc khi được chiếu tại Việt Nam đều mang tựa đề bằng tiếng Pháp, nói tiếng Pháp (trừ những cuốn phim được chiếu tại Hội Việt-Mỹ) cùng với tựa đề tiếng Việt.
Xin ghi ra một vài thí dụ điển hình:
- Autant en emporte le vent (Gone with the Wind), Cuốn Theo Chiều Gió (1939), phim Mỹ, diễn viên: Clark Gable, Vivien Leigh, Olivia de Havilland…

- Tant qu'il y aura des hommes (From Here to Eternity), Thói Đời (1953), phim Mỹ, diễn viên: Burt Lancaster, Montgomery Clift, Frank Sinatra, Deborah Kerr, Donna Reed…
- Sur le quai (On the Waterfront), Phu Bến Tàu (1954), phim Mỹ, diễn viên: Marlon Brando, Karl Malden, Lee J. Cobb, Rod Steiger, Eva Marie Saint…
- Guerre et Paix (War and Peace), Chiến tranh và Hòa bình (1956), phim Mỹ-Ý, diễn viên: Audrey Hepburn, Henry Fonda, Mel Ferrer…
- L'Adieu aux armes (A Farewell to Arms), Giã Từ Vũ Khí (1957), phim Mỹ, diễn viên: Rock Hudson, Jennifer Jones…
- Le Pont de la rivière Kwaï (The Bridge on the River Kwai), Cầu Sông Kwai, phim Anh-Mỹ, diễn viên: William Holden, Alec Guinness, Jack Hawkins, Sessue Hayakawa…
Nhạc khúc Cầu Sông Kwai bất hủ
- Salomon et la reine de Saba (Solomon and Sheba), 1959, phim Mỹ-Ý, diễn viên: Yul Brynner, Gina Lolobrigida…

- Les Sept mercenaires (The Magnificent Seven), Bảy Tay Súng Oai Hùng (1960), phim Mỹ, diễn viên: Yul Brynner, Steve McQueen, Charles Bronson, James Coburn…
- Le Rendez-Vous de Septembre (Come September!),Hẹn Nhau Mùa Thu Ấy (1961), phim Mỹ-Ý, diễn viên: Rock Hudson, Gina Lollobrigida…
* * *
Trở lại với các rạp chiếu bóng ở Sài Gòn tôi thường xem phim ngày ấy, như đã viết ở trên, đầu tiên là rạp Văn Lang ở khu Vườn Xoài, từ hẻm 6 đi bộ chỉ mất 15 phút. Tuy nhiên số phim tôi xem ở rạp này trước sau cũng chỉ đủ đếm trên 10 đầu ngón tay; trong đó tôi nhớ ngoài Ái-liên sắc nước khuynh thành (Hélène de Troie) còn có Những kỳ công của Hercule (Les Travaux d’Hercule), và hai phim Việt Nam: Áo Dòng Đẫm Máu, Đôi Mắt Huyền.
- Áo Dòng Đẫm Máu (1959), nói về cuộc tử đạo của Chân phước (nay đã được phong Thánh) Philipphê Phan Văn Minh dưới thời vua Tự Đức.
Tôi đi xem cuốn phim này không phải vì tôi là một con chiên ngoan đạo mà vì hai nguyên nhân khác: (1) sau khi di cư vào Nam, tôi được nghe danh Chân phước Philipphê Phan Văn Minh, quê Cái Mơn, Bến Tre, là vị tử đạo được sùng kính nhất tại miền Nam VN; (2) tác giả kịch bản của phim này là Linh mục Nguyễn Hoàng Yến, Dòng Chúa Cứu Thế, nổi tiếng về tài thuyết giảng, rất được các dì, các cậu tôi (thường đi lễ nhà thờ DCCT ở đường Kỳ Đồng) ngưỡng mộ.

Áo Dòng Đẫm Máu do hãng Mỹ Vân, hãng phim lớn nhất thời bấy giờ, sản xuất, Nguyễn Thành Châu (Năm Châu) đạo diễn, vai Chân phước Phan Văn Minh do Vân Hùng thủ diễn; La Thoại Tân, Thẩm Thúy Hằng thủ hai vai quan trọng khác, ngoài ra còn có sự góp mặt của Trang Thiên Kim, Túy Hoa, Kiều Hạnh…
Rất tiếc, cuốn phim đã khiến giới mộ điệu phải thất vọng. Viết một cách chi tiết, chỉ có kịch bản (cốt truyện) và nam diễn viên Vân Hùng được khen, còn các mặt khác cũng như các diễn viên còn lại đều bị chê, nhất là La Thoại Tân và Thẩm Thúy Hằng.
Sau này khi đã trưởng thành và có dịp xem lại, tôi cho rằng La Thoại Tân và Thẩm Thúy Hằng bị chê “oan”. Oan bởi vì hai người bị trao không đúng vai: La Thoại Tân vốn là một diễn viên hài kịch không nên đưa vào một cuốn phim bi kịch, còn Thẩm Thúy Hằng là người sinh ra không phải để thủ vai gái quê.
Tên tuổi của La Thoại Tân và Thẩm Thúy Hằng có thể trở thành yếu tố ăn khách cho một cuốn phim hài kịch hoặc tình cảm xã hội nhưng một khi bị lạm dụng trong một cuốn phim về tôn giáo lại có tác dụng ngược lại.
Nhưng nói gì thì nói, Áo Dòng Đẫm Máu khá thành công về mặt tài chánh: đông đảo tín đồ Công giáo đã đi xem phim vì lòng sùng kính, đồng thời được đưa về tận những xứ đạo xa xôi để chiếu cho giáo dân.
* * *
Cuốn phim Việt Nam thứ hai tôi xem ở rạp Văn Lang sau Áo Dòng Đẫm Máu cũng là một cuốn phim của hãng Mỹ Vân, thực hiện công phu, được quảng cáo rầm rộ nhưng lại bị chê về mặt nghệ thuật, đó là Đôi Mắt Huyền – tức Thuyền Ra Cửa Biển (1960).
Một cách chính xác, tên của cuốn phim là Đôi Mắt Huyền nhưng vì lấy cốt truyện từ vở cải lương ăn khách Thuyền Ra Cửa Biển cho nên khi quảng cáo người ta luôn luôn viết, nói “Đôi Mắt Huyền, tức Thuyền Ra Cửa Biển” để… dựa hơi.
Thuyền Ra Cửa Biển là một vở cải lương thuộc thể loại dã sử Nhật Bản của soạn giả Phong Anh, với bộ ba Thành Được – Út Bạch Lan – Thanh Nga thủ các vai chánh.

Đây là vở thành công nhất xưa nay của đoàn Kim Chưởng và cũng là bộ đĩa cải lương bán chạy nhất của hãng đĩa Hồng Hoa thời bấy giờ.
Theo một loạt bài viết về bộ môn cải lương trên Đài phát thanh Á châu Tự do (RFA) gần đây thì khoảng vài tháng sau ngày vở Thuyền Ra Cửa Biển ra mắt khán giả, báo Tiếng Dội Miền Nam mở cuộc trưng cầu ý kiến độc giả về vở tuồng hay nhất xưa nay; kết quả Thuyền Ra Cửa Biển đứng nhất!
Qua năm 1960, Thuyền Ra Cửa Biển được hãng Mỹ Vân đưa lên màn bạc với tựa đề Đôi Mắt Huyền, do nghệ sĩ Ba Vân (Lê Long Vân) chuyển thể và đạo diễn, Lê Mộng Hoàng dựng cảnh, với một dàn diễn viên hùng hậu chưa từng thấy: Kim Cương, Thẩm Thúy Hằng, La Thoại Tân, Ba Vân, Nam Hùng, Thanh Thanh Hoa, Xuân Phát, Út Bạch Lan, Bích Sơn, Ngọc Hương, v.v…
Bộ phim cũng được ghi nhận là dàn dựng công phu nhất, tốn kém nhất, quảng cáo rầm rộ nhất từ xưa tới nay nhưng cuối cùng lại bị thất bại về mặt nghệ thuật.

Ba Vân, Thanh Thanh Hoa, Thẩm Thúy Hằng, Kim Cương, La Thoại Tân trong phim Đôi Mắt Huyền
Có ký giả nhận xét hơi gay gắt, cho rằng hãng phim Mỹ Vân đã tốn biết bao nhiêu tiền chỉ để quảng cáo cho bộ kimono của xứ hoa anh đào mà Thẩm Thúy Hằng đã mặc rất đẹp - còn đẹp hơn cả gái Nhật thứ thiệt - trong phim Đôi Mắt Huyền.
(còn tiếp)
(Hồi ký ĐƯỜNG TÔI ĐI - Nửa Đời Cầm Bút được lưu trữ trong Forum Văn Nghệ, Sub-Forum Trang Thành Viên)

