BAN KEUN - mật khu CIA trở thành CCKQ Trung Cộng
Nguyễn Hữu Thiện
Trong thời gian hai, ba tuần qua, các hãng truyền thông quốc tế đã đua nhau loan tin và bình luận về việc Trung Cộng chính thức xác nhận sự hiện diện của Không Quân Giải Phóng Quân Nhân Dân Trung Hoa (People's Liberation Army Air Force) tại phi trường Ban Keun ở miền nam nước Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào, một đàn em của Trung Cộng.
Theo bản tin và video của Bộ Quốc Phòng Trung Cộng, vào ngày 29 tháng 9 năm 2026, Phó thủ tướng và Bộ trưởng Quốc Phòng Lào đã tới chủ tọa buổi lễ khánh thành hai cơ sở tại phi trường này là Trung Tâm Huấn Luyện và Yểm Trợ Hỗn Hợp Trung-Lào (China-Laos Joint Support and Training Center) và Học Viện Hàng Không Hữu Nghị Trung-Lào (China-Laos Friendship Aviation Academy).
Lễ khánh thành các cơ sở do Trung Cộng xây dựng
Bản tin của Bộ Quốc Phòng Trung Cộng cho biết “các cơ sở này, với mục đích giúp Lào tăng cường huấn luyện và phát triển lực lượng phi công của mình, được cả hai phía hợp tác để duy trì hoạt động”.
Bản tin còn nói thêm “các hoạt động nói trên không nhằm chống lại bất cứ quốc gia đệ tam nào và chỉ có mục đích gia tăng sự hợp tác cụ thể giữa quân đội hai nước và góp phần vào việc duy trì hòa bình và sự ổn định trong khu vực”.
Qua ngày hôm sau, 30/9/2026, hình ảnh chụp từ vệ tinh do các hãng thông tấn phổ biến cho thấy một căn cứ không quân còn đang được tiếp tục xây dựng, và trong số những cơ sở, phương tiện đã hoàn tất có một phi đạo dài 6,500 ft (2,000 m), taxiway, các hangar, bãi đậu cho 22 phi cơ, cùng sự hiện diện của 8 phi cơ huấn luyện & tấn công hạng nhẹ Hongdu JL8 do Trung Cộng sản xuất.
Ảnh chụp từ vệ tinh. Mũi tên đỏ là bãi đậu phi cơ và các cơ sở mới khánh thành, mũi tên vàng là những cơ sở đang
tiếp tục xây dựng, mũi tên xanh là phi đạo 6,500 ft, có khả năng kéo dài tới 10,000 ft cho oanh tạc cơ hạng nặng
Một chiếc JL8 Hongdu (Hồng Đô) mang phù hiệu Không Quân Hồi Quốc
Một chi tiết khá “thú vị” là Ban Keun không phải một địa danh xa lạ với các nhân viên CIA từng phục vụ tại Lào trong thời gian chiến tranh Việt Nam (còn gọi là chiến tranh Đông Dương lần thứ hai), mà đây chính là sân bay bí mật Lima Site 44 của Air America gần 60 năm về trước.
Nguyên bắt đầu vào năm 1959, với sự hợp tác của Vang Pao, một cựu Thiếu tướng thuộc sắc tộc Hmong trong Quân Đội Hoàng Gia Lào, CIA đã bí mật tuyển mộ và huấn luyện biệt kích Lào, đa số là người Hmong, để chống lại quân cộng sản Pathet Lao và bộ đội cộng sản Bắc Việt trên lãnh thổ Lào.
Tới năm 1962, khi các đoàn quân “sinh Bắc tử Nam” của cộng sản Bắc Việt công khai sử dụng lãnh thổ Lào trên đường xâm nhập miền Nam VN, đạo quân Hmong của tướng Vang Pao đã lên tới trên 30.000 người.
Để phục vụ nhu cầu vận chuyển, tiếp tế cho lực lượng Hmong, CIA đã sử dụng các loại phi cơ của hãng hàng không dân sự trá hình Air America. Các sân bay bí mật được gọi là “Lima Site” kèm theo hai con số, trong đó Lima Site 44 (Ban Keun) được xem là căn cứ tiếp vận, yểm trợ quan trọng bậc nhất. (Chú thích 1)
Ban Keun có thực sự là một hiểm họa?
Ban Keun nằm ở vị trí 65 km phía bắc Vientiane, thủ đô Lào, cách biên giới Thái-lan 40 km, cách biên giới Việt Nam gần 300 km.
Đây là căn cứ thứ ba của Giải Phóng Quân Nhân Dân Trung Quốc tại hải ngoại, sau Djibouti ở Đông Phi và Ream ở Căm-bốt, đồng thời cũng là căn cứ gần nhất một đồng minh (không nằm trong NATO) của Hoa Kỳ là Thái-lan.
Tuy nhiên hầu như tất cả mọi lời bình luận kèm theo bản tin của Reuters, CNN, The New York Times, Times of India… đều không bày tỏ sự quan ngại, mà đa số cho rằng việc Bắc Kinh đưa người và phi cơ tới Ban Keun chẳng qua chỉ có mục đích cho thế giới biết đất Lào là sân sau của họ, đừng ai đụng tới.
Thật vậy, trong thời đại vệ tinh, cho dù rồi đây Trung Cộng có đưa những chiến đấu cơ tối tân nhất tới đồn trú tại Ban Keun, việc này cũng không thay đổi cán cân lực lượng giữa Trung Cộng và Hoa Kỳ.
Theo suy nghĩ của chúng tôi, “Lưỡi dao cạnh sườn” đối với Hoa Kỳ hiện nay chính là căn cứ hải quân của Trung Cộng ở Djibouti, và hiểm họa trong tương lai (nếu xảy ra đụng độ giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng ở biển Đông) sẽ tới từ căn cứ hải quân Ream ở Căm-bốt bên bờ vịnh Thái-lan.
Sau đây chúng tôi mời độc giả cùng tìm hiểu về hai căn cứ nói trên.
Trước hết là “lưỡi dao cạnh sườn” ở Djibouti.
Djibouti, một cựu thuộc địa của Pháp ở đông Phi châu, là một nước cộng hòa nhỏ nằm trên bán đảo Somalia, còn được gọi là “Cái sừng của Phi châu” (the Horn of Africa, gồm bốn quốc gia Somalia, Ethiopia, Eritrea và Djibouti).
Với diện tích chỉ có 23,200 km2 (bằng 1/14 lãnh thổ Việt Nam), dân số trên một triệu, nhưng vì vị trí quan trọng – án ngữ eo biển Bab-el-Mandeb giữa Hồng Hải (Red Sea) và vịnh Aden trên con đường biển huyết mạch từ kinh đào Suez tới Ấn-độ dương – Djibouti đã được nhiều cường quốc xem là địa điểm lý tưởng để đặt các căn cứ quân sự.
Vị trí Djibouti tại eo biển Bab-el-Mandeb
Ngoài một lực lượng hải lục không quân Pháp (1500 người) tiếp tục trấn đóng theo ký kết giữa đôi bên khi Djibouti được độc lập vào năm 1977, còn có các lực lượng của Hoa Kỳ, Ý, Nhật Bản và Trung Cộng đồn trú tại đây dưới hình thức thuê mướn lãnh thổ, đem lại cho ngân sách nước cộng hòa bé nhỏ này một số ngoại tệ không nhỏ.
Đáng kể nhất là Hoa Kỳ với trên 5,000 quân nhân (hải, lục, không quân) và chuyên viên dân chính đồn trú tại Camp Lemonnier (trước kia là một doanh trại của quân Pháp), nằm cạnh phi cảng quốc tế Djibouti-Ambouli International Airport. Đây là căn cứ quân sự lớn nhất của Hoa Kỳ tại Phi châu, được thuê mướn từ năm 2002, hợp đồng mới nhất sẽ đáo hạn vào năm 2034.
Ngoài ra, Hoa Kỳ còn một số quân nhân và chuyên viên phục vụ tại một cơ sở bí mật gần sân bay hẻo lánh Chabelley để điều khiển các phi cơ không người lái (drone) thi hành các phi vụ đặc biệt của CIA, trong đó có việc thanh toán các tay trùm khủng bố ở Yemen, Somalia và vùng phụ cận.
Sau Hoa Kỳ, tới lượt Ý và Nhật Bản cũng đưa nhân viên quân sự tới Djibouti thiết lập căn cứ với mục đích yểm trợ tiếp liệu, kỹ thuật cho lực lượng Hải quân của họ tham gia hoạt động chống hải tặc và khủng bố trong vùng biển này.
Sau cùng là Trung Cộng vào năm 2017. Tới sau nhưng lại rầm rộ hơn ai hết, như thể vừa diệu võ dương oai vừa dằn mặt phương tây trước việc Bắc Kinh đã có căn cứ quân sự đầu tiên ở hải ngoại!
Sau này người ta được biết vào 2014, Nga đã thương lượng với nhà cầm quyền Djibouti để thiết lập một “điểm” tiếp liệu & kỹ thuật cho Hải quân Nga tại đây nhưng do áp lực của Hoa Kỳ, cuộc thương lượng đã không đạt kết quả.
Một năm sau (2015), Trung Cộng bí mật thương lượng với Djibouti, ngụy trang dưới “Sáng kiến Một vành đai, Một con đường” (Belt and Road Initiative, Hán-Việt: Nhất đái, Nhất lộ), một chương trình đầu tư và hợp tác kỹ thuật quốc tế của Bắc Kinh, chủ yếu nhắm vào các quốc gia kém phát triển thuộc khối thứ ba.
Chỉ tới sau khi Trung Cộng đạt được thỏa thuận với Djibouti vào tháng 1/2016, người Mỹ mới ngã ngửa, và tới tháng 3 năm đó, Bắc Kinh bắt tay vào việc xây dựng một căn cứ chiến lược cho Hải quân của họ ở phía tây thủ đô Djibouti City, chỉ cách các căn cứ của Pháp, Hoa Kỳ, Ý, Nhật Bản ở phía nam chưa đầy 10 dặm.
Mặc dù “cơ sở” này chỉ chiếm một diện tích khiêm nhượng 0.5 km2 (0.2 sq mi) với quân số đồn trú tối đa 2000, được Bắc Kinh gọi là “căn cứ yểm trợ” (support base) hoặc “cơ sở tiếp liệu” (logistics facility) nhưng trên thực tế đây là một căn cứ quân sự chiến lược hiện đại, được xây dựng vô cùng kiên cố với phí tổn ước lượng trên 500 triệu Mỹ kim.
Phù hiệu căn cứ hải quân Trung Cộng
Ngoài phi đạo, đài kiểm soát không lưu, các bãi đậu trực thăng, dàn ra-đa, cầu tàu có thể sử dụng cho hàng không mẫu hạm…, còn có các hầm ngầm (underground space) với diện tích 23,000 m2 (bằng nửa diện tích căn cứ), cất dấu những trang bị, vũ khí gì chỉ có trời (và Bắc Kinh) biết!
Ngày 11/7/2017, sau buổi lễ “tiễn chân” được tổ chức rầm rộ tại quân cảng Trạm Giang (Zhanjiang) ở tỉnh Quảng Đông, hai chiến hạm của Hải Quân Trung Cộng, với số quân nhân không được tiết lộ, đã rời bến trực chỉ Ấn-độ dương để tới Djibouti.
(Trước đó, một lực lượng hải và lục quân đã được Bắc Kinh đưa sang Djibuti để tham gia diễn hành nhân ngày Quốc Khánh 27 tháng 6, kỷ niệm 40 năm giành được độc lập của quốc gia này)
Qua ngày hôm sau, tờ Hoàn Cầu Thời Báo (Global Times), cơ quan bán chính thức của Đảng Cộng Sản Trung Hoa, trong bài xã luận đã nhấn mạnh tầm quan trọng của “cơ sở” ở Djibouti đối với quân đội Trung Cộng, và khẳng định:
“Đây là căn cứ đầu tiên của Giải phóng quân nhân dân tại hải ngoại và chúng ta sẽ đưa binh sĩ tới đồn trú. Đây không phải là một trạm tiếp liệu hàng hải thương mại. Căn cứ này sẽ hỗ trợ Hải Quân Trung Quốc tiến xa hơn, vì thế có một tầm quan trọng rất đáng kể.”
Căn Cứ Yểm Trợ Giải Phóng Quân Nhân Dân Trung Hoa tại Djibouti (Chinese PLA Support Base in Djibuti, tên gọi chính thức) được khánh thành bằng một buổi lễ thượng kỳ trọng thể vào ngày 1 tháng 8 năm 2017, đúng vào ngày kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Giải Phóng Quân Nhân Dân Trung Hoa.
Buổi lễ, với hơn 300 quan khách tham dự, được đặt dưới quyền chủ tọa của Bộ trưởng Quốc phòng Djibuti và Tư lệnh phó Hải Quân Trung Cộng Điền Trung (Tian Zhong).
Lễ khánh thành căn cứ hải quân Trung Cộng tại Djibouti
Chưa đầy hai tháng sau, lực lượng Hải Quân Trung Cộng tại Djibuti đã tiến hành cuộc thực tập đầu tiên bằng đạn thật (live fire).
Trong năm 2018, sau khi nhiều dàn ra-đa mới, đĩa vệ tinh di động (mobile satellite dishes) xuất hiện trên căn cứ của Trung Cộng cùng với các cơ sở hạ tầng 5G, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã phổ biến một NOTAM (notice to air men) sau khi có báo cáo các phi cơ Mỹ bay gần căn cứ của Trung Cộng bị tấn công bằng laser khiến hai phi công bị thương.
Bộ Quốc phòng Trung Cộng đã chính thức bác bỏ cáo buộc này, và tố cáo ngược lại, nói rằng các phi cơ Mỹ đã thường xuyên thực hiện những phi vụ bay thấp gần căn cứ của họ để do thám.
Tới tháng 12/2919, một cầu tàu (pier) dài 1120 ft (341 m) đã được hoàn tất, có khả năng tiếp nhận hai hàng không mẫu hạm mới của Hải quân Trung Cộng cùng với các chiến hạm hộ tống, hoặc cùng một lúc dung nạp bốn tàu ngầm hạt nhân.
Năm 2024, một bản báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS - Center for Strategic International Studies) đã liệt Djibouti vào danh sách bốn địa điểm quan trọng nhất mà từ đó Trung Cộng thu thập tin tức tình báo về Hoa Kỳ. Ba địa điểm còn lại đều nằm trên lãnh thổ Cuba.
(Còn tiếp)
CHÚ THÍCH:
(1) Tiền thân của Air America là hãng hàng không dân sự đầu tiên của Trung Hoa Quốc Gia (tức Trung Hoa Dân Quốc của Thống chế Tưởng Giới Thạch) được thành lập năm 1946 do công sức của cựu Thiếu tướng KQ Claire Chennault (1890 – 1958).
Thiếu tướng Claire Chennault
Những ai nghiên cứu về Đệ Nhị Thế Chiến ở mặt trận Đông Á, đặc biệt những người tìm hiểu về hoạt động của Không Lực Hoa Kỳ tại khu vực này trong giai đoạn nói trên, hẳn phải biết tới tên tuổi của “người hùng không quân” Claire Chennault, người thành lập Liên Đoàn Tình Nguyện Hoa Kỳ (American Volunteer Group, viết tắt là AVG) gồm các phi đội Phi Hổ (Flying Tigers) lừng danh, sau đó giữ chức Tư lệnh Thập Tứ Không Lực Hoa Kỳ (14th Air Force) ở Côn Minh, đồng thời góp phần không nhỏ vào việc thành lập Không Lực Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan).
Claire Chennault nổi tiếng và có uy tới mức ngày ấy Hồ Chí Minh đã tìm mọi cách để được “ra mắt”!
(Tiểu sử của Claire Lee Chennault kể lại Hồ Chí Minh đã đích thân đưa một phi công Mỹ bị quân Nhật bắn hạ tại VN và được Việt Minh cứu thoát, tới Côn Minh xin ra mắt vị Thiếu tướng, xin một tấm hình chân dung có chữ ký của ông để lòe bịp các viên chức Trung Hoa Quốc Dân Đảng).
Về phần những người quan tâm theo dõi tình hình chính trị tại Hoa Kỳ và miền Nam VN trong giai đoạn hòa đàm Ba-lê, hẳn phải biết tới tên tuổi Anna Chennault, tức Chennault phu nhân (đời vợ thứ hai), nhũ danh Chen Xiangmei (Trần Hương Mai), người phụ nữ ba đầu sáu tay được đài BBC tặng biệt hiệu “Steel Butterfly” (Thiết Hồ Điệp), và TT Mỹ Richard Nixon gọi là “Dragon Lady” (Long Nữ), được đặc phái sang Sài Gòn để thuyết phục Tổng thống VNCH Nguyễn Văn Thiệu chấp nhận tham gia Hòa đàm Ba-lê.
Anna Chennault (áo dài màu vàng) và phu nhân Phó TT Nguyễn Cao Kỳ tại Sài Gòn
Ngược dòng thời gian, sau khi Đệ Nhị Thế Chiến kết thúc, Thập Tứ Không Lực giải thể, Thiếu tướng Claire Chennault được cho về hưu ngày 30/10/1945.
Đầu năm 1946, Claire Chennault trở lại Trung Hoa, cùng ông Whiting Willauer – nguyên Giám đốc Viễn Đông Sự Vụ của Cơ Quan Quản Trị Kinh Tế Quốc Ngoại (Foreign Economic Administration) của Tòa Bạch Ốc từ năm 1944 tới 1945 – xúc tiến việc thành lập hãng hàng không dân sự đầu tiên của Trung Hoa, có danh xưng chính thức là Chinese National Relief and Rehabilitation Administration Air Transport (Hàng Không Vận Tải của Cơ Quan Quốc Gia Quản Trị Cứu Trợ và Phục Hồi Trung Hoa).
Phi cơ của hãng là những vận tải cơ C-47 Dakota và C-46 Commando thặng dư sau khi Đệ Nhị Thế Chiến chấm dứt, được chính phủ Hoa Kỳ bán với giá rẻ mạt. Đại đa số phi công trong thời gian đầu đều là các cựu “Phi Hổ” từng phục vụ dưới quyền ông Chennault.
Sau khi phe Trung Hoa Quốc Gia thua phe cộng sản (của Mao Trạch Đông) phải chạy ra đảo Đài Loan, hãng hàng không gặp khó khăn về tài chánh, được CIA mua lại vào năm 1950, đặt một danh xưng rất ư “nhà lành” là Civil Air Transport (CAT) để thi hành những nhiệm vụ bí mật ở Á Châu.
Một chiếc C-46 Commando của CAT
Tới năm 1959, vì hoạt động của CAT ngày càng bị nhiều người dòm ngó, thắc mắc, chính phủ Mỹ đã phải cho đổi tên thành Air America và đăng ký với cơ quan hàng không dân sự (Civil Aeronautics Board) cho hợp lệ. Đặc điểm của phi cơ thuộc Air America là sơn toàn màu trắng và không mang phù hiệu gì cả (mặc dù có đăng ký “huy hiệu” đàng hoàng).
Huy hiệu của Air America
Sau Hiệp định Paris 1973, khi Không Lực Hoa Kỳ chấm dứt hiện diện tại Việt Nam, thì PAN AM (tức Pan American World Airways) và Air America được đưa tới thay thế.
PAN AM được đặt dưới quyền sử dụng của cơ quan DAO (Phòng Tùy Viên Quân Sự tại Sứ Quán Hoa Kỳ), cung cấp phương tiện di chuyển cho những nhân viên còn ở lại Việt Nam, Air America thì được CIA sử dụng vào các phi vụ bí mật.
Ngày 20/3/1975, một chiếc vận tải cơ C-130 lạ bay ngang không phận Đà Nẵng, hai chiếc F-5E của VNCH lên nghênh cản. Theo lời hai phi công kể lại thì sau khi “yêu cầu nói chuyện” mà chiếc C-130 không chịu trả lời, hai chiếc F-5E xin lệnh tấn công nhưng “dưới đất” không cho. Về sau được biết chiếc C-130 này của Air America và đã đáp xuống Khe Sanh, khi ấy nằm trong tay quân cộng sản Bắc Việt. Đáp xuống để làm gì, chỉ có trời biết!
Cả Air America lẫn PAN AM đã tham gia cuộc di tản nhân viên Hoa Kỳ khỏi Việt Nam vào cuối tháng 4/1975 (Operation Frequent Wind), trong đó nổi tiếng nhất là chiếc UH-1 đáp xuống sân thượng building Pittman Apartments ở đường Gia Long mà ngày đó báo chí Mỹ đã chú thích sai là “sân thượng Tòa đại sứ Mỹ” ở đại lộ Thống Nhất!
Nguyên building này, tọa lạc tại số 22 đường Gia Long, là nơi trú ngụ của các nhân viên cao cấp của USAID (U.S. Agency for
International Development) và CIA. Tác giả loạt hình là phóng viên Hòa-lan Hubert van Es làm việc cho thông tấn xã Mỹ UPI, chụp từ xa 300 m, khi được gửi về để phổ biến, nhân viên biên tập của UPI đã hấp tấp không đọc ghi chú và cứ tưởng là “sân thượng Tòa đại sứ Mỹ”.
Sau này phóng viên Hubert van Es đã nhiều lần lên tiếng đính chính nhưng cho tới nay, hơn 50 năm đã trôi qua, vẫn còn nhiều tờ báo, trang mạng ghi là “sân thượng Tòa đại sứ Mỹ”!
Về phần Air America, sau khi chiến tranh Việt Nam kết thúc, đã bị giải thể vào ngày 30 tháng 6 năm 1976.
* * *
Mời đọc thêm về “Phi Hổ” Claire Chennault:
https://hoiquanphidung.com/forum/c%C3%A1c-chuy%C3%AAn-m%E1%BB%A5c/th%E1%BB%9Di-s%E1%BB%B1/s%C6%B0u-t%E1%BA%A7m-bi%C3%AAn-kh%E1%BA%A3o/17925-%E2%80%9Cphi-h%E1%BB%95%E2%80%9D-claire-chennault-nguy%E1%BB%85n-h%E1%BB%AFu-thi%E1%BB%87n