Đây là bài số 2 nằm trong những bài Nhận Định ngắn (chuyên về tình hình chính trị & xã hội của Việt Xã nghĩa tức chế độ Cộng sản Hanoi hiện tại) của ký giả Carl Robinson viết và đăng trên Substack ❊ của ông. Carl Robinson viết khá nhiều và các bài chọn đăng lại ở Library này là do Le Tung Chau tuyển lựa và dịch sang Việt ngữ.
Bài khởi đầu, tạm đánh số là số 1, là bài Forget whose past, Hanoi? | Quên đi quá khứ của ai hả Hanoi? by Carl Robinson on Sept. 27, 2026
Các bài kế tiếp sẽ lần lượt hiện diện ở đây trong những ngày tháng tới.
Mời bạn đọc nhớ theo dõi.
___________
❊ Substack is an online publishing platform that lets writers, journalists, and creators send digital newsletters and publish content directly to their audience. { by Substack says about itself } | Substack là một trang cộng đồng trên không gian điện não, nơi đây mọi giới cầm bút như nhà văn, ký giả cũng như bất cứ người viết nào có điều muốn nói ra đều có thể gởi đăng như dạng một Nội San. Bài đăng sẽ đến với bạn đọc bốn phương ngay tức thì. translated into Vietnamese by Le Tung Chau.
bài số 2
Việt Nam, một Đông Đức thời nay
Một đế chế an ninh mật vụ dựa vào việc canh chừng theo dõi dân, vào nỗi sợ và lặng thầm muốn bỏ đi của dân.
Translated into Vietnamese by Le Tung Chau
Oct. 1, 2026.
Vietnam is the new East Germany.
A security state built on fear, surveillance, and the quiet desire to leave.
by Carl Robinson
Sep 30, 2026
Đông Đức đã sụp đổ năm 1989, nhưng hình tướng phản thân của nó về hoạt động mật vụ vẫn còn sống ở Việt Nam. Bộ Công an đã phình to thành một đế chế in hệt như Stasi ở Đông Đức lúc trước khi sụp đổ: thấy bất cứ cái gì cũng sinh nghi, thấy bất cứ chuyện gì biểu tỏ tính bất đồng chính kiến là khiếp sợ ngay, và mê tín một điều là cứ kềm cho thật chặt là được khỏi cần phải giỏi giang bản lãnh gì ráo. Không ngừng giám sát kiểm soát miễn là không gây náo động. Gồm có việc theo dõi mạng xã hội, âm thầm tới từng nhà dọa dẫm gây áp lực, công an cấp phường có dáng dấp như những văn phòng Stasi địa phương ở Đông Đức, kèm theo đó là liên tục hăm dọa dân chúng hãy dè chừng là luôn có người đang rình rập nghe ngóng.
Bộ máy an ninh mật vụ của Việt Nam chẳng cố giữ dân ở lại trong nước, trái lại họ còn đẩy dân ra nước ngoài. Nào là người lao động, sinh viên học sinh và giới chuyên môn … được khuyến khích cứ việc ra đi khắp thế giới, và nhà nước Hanoi gần như chẳng màng tới chuyện số người ra đi đó có quay về hay không. Hanoi vừa mới ban ra Nghị quyết 23 trong đó cam đoan người Việt ở nước ngoài sẽ được chào đón khi quay về, nhưng phần lớn kiểu hứa đó chỉ là chuyện nói cho vui. Cái đế chế an ninh mật vụ kia sẽ quyết định kẻ quay về nào là loại có ích và kẻ về nào là loại trái ý, chống nghịch. Điều họ sợ không phải là chuyện dân bỏ đi, mà họ sợ dân hết còn ngoan như cừu nữa. Họ có một thứ phản xạ đã thành công thức cứng nhắc: đó là giám sát dân, không để dân thoát khỏi sự cai quản của họ, kiềm chặt dân và cuối cùng là ra đòn.
Con số thống kê biết nói rõ nhất ở Việt Nam hiện nay không phải là GDP hay vốn đầu tư của ngoại quốc. Mà là niềm khao khát tuy âm thầm nhưng mãnh liệt muốn bỏ đi — bằng mọi giá, qua mọi ngả cho dù hợp pháp hay không. Một nhà nước không thể xây bức tường ngăn bằng gạch đá thì chỉ còn biết dựa vào tính ngoan ngoãn sợ hãi của dân, vào những thứ thủ tục giấy tờ rườm rà và cách giam lỏng để giữ dân lại. Làm như thế thì vừa có lợi cho nhà nước và vừa tuyệt đối vô ích với dân.
Ngay cả giới chóp bu của chế độ cũng hành xử y chang dân chúng muốn bỏ nước ra đi. Tô Lâm rất siêng đi hết nước này tới nước nọ, ký kết các thỏa ước đối tác chiến lược toàn diện này kia như thể lấy cái việc đi nhiều đó làm chiếc áo giáp che chắn. Đó là cả một sự mỉa mai tắt tiếng của một thứ nhà nước đế chế an ninh mật vụ: chính kẻ xây lên cái "lô cốt trú ẩn" lại bỏ ngày giờ đi ra bên ngoài cái lô cốt đó càng nhiều càng tốt. Phản xạ của chóp bu cũng khác gì bao người khác — đi được thì đi, khi nào cần về thì về.
Hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay đã xếp đặt lại xoay quanh Bộ Công an. Không chỉ mỗi Tô Lâm lên chức; mà đế chế này cũng lên chức theo. Các cơ chế cân bằng quyền lực cũ của Đảng Cộng sản đã sụp đổ, bây giờ chỉ còn lại khối quyền hành đơn tuyến không có đối trọng: đế chế an ninh mật vụ. Nào là những chính sách, kinh tế và ngoại giao giờ đây đều xoay quanh cái quỹ đạo lo sợ của đế chế này. Kết quả là một quốc gia chẳng có vẻ gì giống một nước có nền kinh tế đang phát triển mà lại giống một cái lô cốt ẩn núp hơn.
Đông Đức — tên cúng cơm là Cộng hòa Dân chủ Đức (GDR = German Democratic Republic) tồn tại từ năm 1945 đến 1989 — là một nhà nước cộng sản trong đó Đảng kiểm soát mọi thứ: trường học, nghiệp đoàn, thông tin truyền thông, công sở và các ban an ninh khu phố. Nhà nước này rao giảng một bộ mặt lịch sử riêng cho nó, tự tô vẽ mình là nước anh hùng "chống phát xít", và đòi công chúng phải trung thành với nó ngay cả khi chẳng ai tin điều đó. Nó dạy cho trẻ nít học thuộc lòng các câu khẩu hiệu, cho trẻ đi biểu tình với cờ xí trên tay và lặp đi lặp lại câu chuyện được chính thức lưu hành ai là thiện ai là ác. Ý thức hệ, tư tưởng thì rỗng tuếch giả dối, nhưng bộ máy cai trị thì rất thực. Việt Nam cũng ăn theo rập cùng một cái khuôn đó: độc Đảng, độc Sử, độc Nhãn đã được duyệt, cùng một bộ máy an ninh mật vụ được dựng ra để thi hành những thứ đó.
Cứ nhìn vào đời sống thường nhật của Đông Đức là thấy hiện lên ngay cái nếp sống lô cốt đó. Đông Đức chẳng cần xài bất biến một chính sách khủng bố; mà cần bất biến cái khả năng lường trước bất trắc. Việt Nam cũng đã đi tới cùng cái mức như thế. Dân chúng đi làm, đi học, kiếm sống nuôi gia đình và cố giữ kín tiếng. Ai cũng quá hiểu trong chế độ này là toàn là đồ giả, nhưng sự đàn áp thì rất thật. Cách mà công an phường làm việc thì giống y chang những văn phòng Stasi địa phương, âm thầm ép dân phải tuân thủ luật lệ bằng các thứ thủ tục giấy tờ, lâu lâu ghé nhà thăm và nhắc cho dân nhớ là đang bị canh chừng. Một nhà bất đồng chính kiến, ngay cả sau khi đã mãn hạn tù, trong các buổi thẩm vấn của công an, vẫn còn phải tận mặt chứng kiến cái cảnh con cái ông bị người ta ép phải tố cáo Cha mình là kẻ "phản động" — không phải vì có ai tin chuyện đó hay không, mà bởi vì cái chế độ nó đòi hỏi phải có màn trình diễn như vậy. Nó giống y chang cái kiểu bình thường ở Đông Đức: một cuộc sống bình thường diễn ra trong những cái cùm kềm kẹp lạ thường.
Đông Đức đã từng huấn luyện trẻ con bày tỏ lòng trung thành từ rất lâu trước khi trẻ có hiểu biết. Các trường học nhồi nhét cho trẻ những thứ khẩu hiệu, tổ chức những thứ lễ lạt có vẫy cờ và nếu các em tố cáo những thế lực thù địch tại ngay trong nhà mình thì sẽ được khen thưởng. Việt Nam cũng áp dụng cùng một kiểu dạy phản xạ cho trẻ như vậy. Họ bắt trẻ học lịch sử theo khuôn mẫu có sẵn, lặp đi lặp lại những từ ngữ được định sẵn và nhồi sọ cho trẻ một thứ bài học ngầm rằng muốn yên thân thì phải nghe lời, không chống đối. Khi con cái của một người bất đồng chính kiến bị ép phải tố cáo cha mình là "phản động", thì ở đây cái điểm mấu chốt không chỉ nằm ở chuyện tin hay không tin. Mà đó là người ta đã huấn luyện cho trẻ biết là chế độ này nó cai trị dân như thế nào: chuyện trung thành chỉ là trò diễn, còn nỗi sợ hãi mới chính là cái nếp quen hằng ngày.
Đông Đức từng biến thể thao thành một công cụ chính trị. Cộng hòa Dân chủ Đức (GDR) cho vận động viên xài chất kích thích – doping cho họ mạnh lên, rồi từ đó dựng hình ảnh vận động viên đó thành người hùng của nhà nước và dùng các trận thắng của vận động viên thể thao làm minh chứng cho thấy chế độ đã ưu việt như thế nào. Đó chỉ là trò đánh tráo sự thật, xài nó như công cụ lên giây cót tinh thần cho dân chúng và là cách thức chế biến ra một thứ tự hào ở một đất nước vốn chẳng có cái quái gì để mà ca tụng. Việt Nam cũng cóp nơi bản chánh ấy thành một bản sao nhẹ hơn. Thắng được mấy trận banh thì nâng lên thành tầm thắng quốc gia, huy chương SEA Games thì được coi là bằng chứng của việc đất nước tiến triển, và truyền thông nhà nước thì không ngớt bao sân hết thảy mọi thành tích thể thao bằng ngôn từ chính trị. Quả là một thứ công thức xưa như trái đất: khi chính trị không làm dân chúng hứng thú gì thì lấy thể thao làm thay.
Cái bản sao kinh tế của tình trạng "bình thường" này cũng chả có gì xa lạ. Đông Đức từng có chiếc Trabant – một mẫu xe làm bộ mặt cho nhà nước Đông Đức được chế tạo ra vì yêu cầu tự hào ngạo nghễ hơn là khả năng thực của nó. Việt Nam thì có VinFast. Cả hai loại xe này đều là sản phẩm có cái gốc là nhằm đánh bóng về chính trị hơn là tài nghề về kỹ thuật; chúng được bán rao chào khách rằng đấy là biểu tượng của sự tối tân trong khi loại xe này sớm bộc lộ ra một trình độ hạn định nơi một chế độ độc tài không có cạnh tranh, không có cơ chế thị trường. Trình độ kỹ thuật thì lạc hậu, phẩm chất thì ba vạ lúc thế này lúc thế khác, trong khi bộ máy tuyên truyền vẫn luôn mồm khăng khăng một giọng là mọi thứ đều hay đều tốt. Cốt lấy cái tiếng trước đã, còn thực tế thì tính sau.
Những hệ lụy như thế hiện ra ở khắp mọi nơi. Nhà báo bị bịt miệng. Nhà hoạt động xã hội thì bị tống giam. Tiếng nói trên mạng bị canh chừng chặt. Xã hội dân sự bị cán bẹp. Ngay cả những cuộc tranh luận trong nội bộ Đảng cũng bị thu hẹp chỉ còn bàn quanh chuyện trung thành với Đảng và khả năng cầm lái của Đảng. Nhà nước không còn cố thuyết phục bất kỳ ai nữa. Nó chỉ đang cố trụ lâu hơn mà thôi.
Có điều mâu thuẫn là Việt Nam vẫn muốn mở cửa. Đất nước này rất mong thu hút được đầu tư của ngoại quốc trong các lãnh vực thương mại, du lịch và kỹ thuật. Có điều là hễ mở cửa cho người ngoài vào thì phải tin người ta, là thứ mà cái đế chế an ninh mật vụ kia lại hoàn toàn zero. Mọi cuộc cải tổ, cải cách đều bị coi là mối đe dọa. Mọi bắt tay làm ăn với đối tác nước ngoài đều bị xem là mối nguy rủi ro. Mọi ý tưởng cách tân đều bị coi là có nguy cơ vượt rào. Nước Việt Nam đang cố chạy một nền kinh tế thị trường tân tiến dưới cái bóng thời Đông Đức.
Và cho dù Việt Nam không thể xây được bức tường như Đông Đức — thế nhưng ai người ta cũng vẫn muốn bỏ đi.
Translated into Vietnamese by Le Tung Chau
Oct. 1, 2026
Nguyên Văn:
Forget whose past, Hanoi?
The past they really want erased is the origin story of the present they refuse to name.
by Carl Robinson
Sept. 30, 2026
East Germany collapsed in 1989, but its security reflexes live on in Vietnam. The Ministry of Public Security has swollen into a Stasi‑like institution: suspicious of everything, terrified of dissent, and convinced that control matters more than competence. The surveillance is constant, not dramatic. It’s the monitoring of social media, the quiet pressure on families, the ward‑level police who behave like local Stasi offices, and the endless reminders that someone is watching.
Vietnam’s security apparatus doesn’t try to keep people inside the country. It sends them out. Workers, students, and professionals are encouraged to scatter across the world, and the state barely cares whether they return. Resolution 23 promises to welcome overseas Vietnamese back, but it’s mostly eyewash. The security state will decide who is useful to return and who is carrying the wrong ideas. What it fears isn’t emigration — it’s contamination. The reflex is always the same: monitor, manage, contain, punish.
The most telling statistic in Vietnam today isn’t GDP or foreign investment. It’s the quiet, relentless desire to leave — by any means, through any channel, legal or otherwise. A state that cannot build a wall relies on fear, paperwork, and surveillance to keep people in place. It works well enough for the state, and not at all for the people.
Even the leadership behaves like people who want out. Tô Lâm travels constantly, collecting foreign visits and signing comprehensive strategic partnerships as if movement itself were a form of insulation. It’s the quiet irony of the security state: the man who built the bunker spends as much time outside it as possible. The reflex is the same as everyone else’s — get out when you can, return only when required.
Vietnam’s political system has been reorganised around the Ministry of Public Security. Tô Lâm didn’t just rise; the institution rose with him. The Party’s old balancing mechanisms have collapsed, leaving a single centre of gravity: the security state. Policy, economics, and diplomacy now orbit around its fears. The result is a country that behaves less like a developing economy and more like a bunker.
East Germany — officially the German Democratic Republic (GDR) from 1945 to 1989 — was a Communist state where the Party ruled everything: schools, unions, media, workplaces, neighbourhood committees. It taught its own version of history, cast itself as the heroic “anti‑fascist” state, and demanded public loyalty even when nobody believed it. Children learned slogans, marched with flags, and repeated the official story of who the good guys were. The ideology was hollow, but the machinery was real. Vietnam inherited the same architecture: one Party, one history, one set of approved truths, and a security apparatus built to enforce them.
Daily life reflected that bunker logic. East Germany didn’t need constant terror; it needed constant predictability. Vietnam has reached the same point. People work, study, raise families, and keep their heads down. Everyone understands the system is phoney, but the oppression is real. The ward‑level police function like local Stasi offices, quietly enforcing conformity through paperwork, visits, and reminders of who is watching. Even after serving his sentence, one dissident found his children forced to denounce him as a “reactionary” during police interrogation — not because anyone believed it, but because the system requires the performance. It’s the same East German normality: ordinary life under extraordinary constraints.
East Germany trained its children to perform loyalty long before they understood it. Schools drilled slogans, staged flag‑waving ceremonies, and rewarded students for reporting “enemy influences” at home. Vietnam has adopted the same reflex. Children learn the approved history, repeat the approved phrases, and absorb the quiet lesson that safety comes from conformity. When a dissident’s children were forced to denounce him as a “reactionary,” it wasn’t about belief. It was about teaching them how the system works: loyalty as performance, fear as routine.
East Germany turned sport into a political instrument. The GDR doped its athletes, built them into state heroes, and used their victories as proof that the system worked. It was a distraction, a morale device, and a way to manufacture pride inside a country that had little to celebrate. Vietnam has a softer version of the same reflex. Football wins become national triumphs, SEA Games medals are treated as proof of progress, and state media wraps every sporting success in political language. It’s the old formula: when politics can’t inspire, sport will.
The economic version of that normality was familiar too. East Germany had the Trabant, a national car built for pride rather than performance. Vietnam has VinFast. Both are products of political ambition more than engineering culture, sold as symbols of modernity while revealing the limits of a closed system. The technology lags, the quality wavers, and the propaganda insists everything is fine. Prestige first, reality later.
The consequences are visible everywhere. Journalists are silenced. Activists are jailed. Online speech is monitored. Civil society has been flattened. Even internal Party debates have narrowed to questions of loyalty and control. The state is no longer trying to persuade anyone. It is trying to outlast them.
The contradiction is that Vietnam still wants to be open. It wants foreign investment, trade, tourists, and technology. But openness requires confidence, and the security state has none. Every reform is treated as a threat. Every foreign partnership is a risk. Every new idea is a potential breach. The country is trying to run a modern economy with East German reflexes.
Vietnam can’t build a wall — but everyone still wants to leave.
Bài khởi đầu, tạm đánh số là số 1, là bài Forget whose past, Hanoi? | Quên đi quá khứ của ai hả Hanoi? by Carl Robinson on Sept. 27, 2026
Các bài kế tiếp sẽ lần lượt hiện diện ở đây trong những ngày tháng tới.
Mời bạn đọc nhớ theo dõi.
___________
❊ Substack is an online publishing platform that lets writers, journalists, and creators send digital newsletters and publish content directly to their audience. { by Substack says about itself } | Substack là một trang cộng đồng trên không gian điện não, nơi đây mọi giới cầm bút như nhà văn, ký giả cũng như bất cứ người viết nào có điều muốn nói ra đều có thể gởi đăng như dạng một Nội San. Bài đăng sẽ đến với bạn đọc bốn phương ngay tức thì. translated into Vietnamese by Le Tung Chau.
____________________
bài số 2
Việt Nam, một Đông Đức thời nay
Một đế chế an ninh mật vụ dựa vào việc canh chừng theo dõi dân, vào nỗi sợ và lặng thầm muốn bỏ đi của dân.
Translated into Vietnamese by Le Tung Chau
Oct. 1, 2026.
Vietnam is the new East Germany.
A security state built on fear, surveillance, and the quiet desire to leave.
by Carl Robinson
Sep 30, 2026
Đông Đức đã sụp đổ năm 1989, nhưng hình tướng phản thân của nó về hoạt động mật vụ vẫn còn sống ở Việt Nam. Bộ Công an đã phình to thành một đế chế in hệt như Stasi ở Đông Đức lúc trước khi sụp đổ: thấy bất cứ cái gì cũng sinh nghi, thấy bất cứ chuyện gì biểu tỏ tính bất đồng chính kiến là khiếp sợ ngay, và mê tín một điều là cứ kềm cho thật chặt là được khỏi cần phải giỏi giang bản lãnh gì ráo. Không ngừng giám sát kiểm soát miễn là không gây náo động. Gồm có việc theo dõi mạng xã hội, âm thầm tới từng nhà dọa dẫm gây áp lực, công an cấp phường có dáng dấp như những văn phòng Stasi địa phương ở Đông Đức, kèm theo đó là liên tục hăm dọa dân chúng hãy dè chừng là luôn có người đang rình rập nghe ngóng.
Bộ máy an ninh mật vụ của Việt Nam chẳng cố giữ dân ở lại trong nước, trái lại họ còn đẩy dân ra nước ngoài. Nào là người lao động, sinh viên học sinh và giới chuyên môn … được khuyến khích cứ việc ra đi khắp thế giới, và nhà nước Hanoi gần như chẳng màng tới chuyện số người ra đi đó có quay về hay không. Hanoi vừa mới ban ra Nghị quyết 23 trong đó cam đoan người Việt ở nước ngoài sẽ được chào đón khi quay về, nhưng phần lớn kiểu hứa đó chỉ là chuyện nói cho vui. Cái đế chế an ninh mật vụ kia sẽ quyết định kẻ quay về nào là loại có ích và kẻ về nào là loại trái ý, chống nghịch. Điều họ sợ không phải là chuyện dân bỏ đi, mà họ sợ dân hết còn ngoan như cừu nữa. Họ có một thứ phản xạ đã thành công thức cứng nhắc: đó là giám sát dân, không để dân thoát khỏi sự cai quản của họ, kiềm chặt dân và cuối cùng là ra đòn.
Con số thống kê biết nói rõ nhất ở Việt Nam hiện nay không phải là GDP hay vốn đầu tư của ngoại quốc. Mà là niềm khao khát tuy âm thầm nhưng mãnh liệt muốn bỏ đi — bằng mọi giá, qua mọi ngả cho dù hợp pháp hay không. Một nhà nước không thể xây bức tường ngăn bằng gạch đá thì chỉ còn biết dựa vào tính ngoan ngoãn sợ hãi của dân, vào những thứ thủ tục giấy tờ rườm rà và cách giam lỏng để giữ dân lại. Làm như thế thì vừa có lợi cho nhà nước và vừa tuyệt đối vô ích với dân.
Ngay cả giới chóp bu của chế độ cũng hành xử y chang dân chúng muốn bỏ nước ra đi. Tô Lâm rất siêng đi hết nước này tới nước nọ, ký kết các thỏa ước đối tác chiến lược toàn diện này kia như thể lấy cái việc đi nhiều đó làm chiếc áo giáp che chắn. Đó là cả một sự mỉa mai tắt tiếng của một thứ nhà nước đế chế an ninh mật vụ: chính kẻ xây lên cái "lô cốt trú ẩn" lại bỏ ngày giờ đi ra bên ngoài cái lô cốt đó càng nhiều càng tốt. Phản xạ của chóp bu cũng khác gì bao người khác — đi được thì đi, khi nào cần về thì về.
Hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay đã xếp đặt lại xoay quanh Bộ Công an. Không chỉ mỗi Tô Lâm lên chức; mà đế chế này cũng lên chức theo. Các cơ chế cân bằng quyền lực cũ của Đảng Cộng sản đã sụp đổ, bây giờ chỉ còn lại khối quyền hành đơn tuyến không có đối trọng: đế chế an ninh mật vụ. Nào là những chính sách, kinh tế và ngoại giao giờ đây đều xoay quanh cái quỹ đạo lo sợ của đế chế này. Kết quả là một quốc gia chẳng có vẻ gì giống một nước có nền kinh tế đang phát triển mà lại giống một cái lô cốt ẩn núp hơn.
Đông Đức — tên cúng cơm là Cộng hòa Dân chủ Đức (GDR = German Democratic Republic) tồn tại từ năm 1945 đến 1989 — là một nhà nước cộng sản trong đó Đảng kiểm soát mọi thứ: trường học, nghiệp đoàn, thông tin truyền thông, công sở và các ban an ninh khu phố. Nhà nước này rao giảng một bộ mặt lịch sử riêng cho nó, tự tô vẽ mình là nước anh hùng "chống phát xít", và đòi công chúng phải trung thành với nó ngay cả khi chẳng ai tin điều đó. Nó dạy cho trẻ nít học thuộc lòng các câu khẩu hiệu, cho trẻ đi biểu tình với cờ xí trên tay và lặp đi lặp lại câu chuyện được chính thức lưu hành ai là thiện ai là ác. Ý thức hệ, tư tưởng thì rỗng tuếch giả dối, nhưng bộ máy cai trị thì rất thực. Việt Nam cũng ăn theo rập cùng một cái khuôn đó: độc Đảng, độc Sử, độc Nhãn đã được duyệt, cùng một bộ máy an ninh mật vụ được dựng ra để thi hành những thứ đó.
Cứ nhìn vào đời sống thường nhật của Đông Đức là thấy hiện lên ngay cái nếp sống lô cốt đó. Đông Đức chẳng cần xài bất biến một chính sách khủng bố; mà cần bất biến cái khả năng lường trước bất trắc. Việt Nam cũng đã đi tới cùng cái mức như thế. Dân chúng đi làm, đi học, kiếm sống nuôi gia đình và cố giữ kín tiếng. Ai cũng quá hiểu trong chế độ này là toàn là đồ giả, nhưng sự đàn áp thì rất thật. Cách mà công an phường làm việc thì giống y chang những văn phòng Stasi địa phương, âm thầm ép dân phải tuân thủ luật lệ bằng các thứ thủ tục giấy tờ, lâu lâu ghé nhà thăm và nhắc cho dân nhớ là đang bị canh chừng. Một nhà bất đồng chính kiến, ngay cả sau khi đã mãn hạn tù, trong các buổi thẩm vấn của công an, vẫn còn phải tận mặt chứng kiến cái cảnh con cái ông bị người ta ép phải tố cáo Cha mình là kẻ "phản động" — không phải vì có ai tin chuyện đó hay không, mà bởi vì cái chế độ nó đòi hỏi phải có màn trình diễn như vậy. Nó giống y chang cái kiểu bình thường ở Đông Đức: một cuộc sống bình thường diễn ra trong những cái cùm kềm kẹp lạ thường.
Đông Đức đã từng huấn luyện trẻ con bày tỏ lòng trung thành từ rất lâu trước khi trẻ có hiểu biết. Các trường học nhồi nhét cho trẻ những thứ khẩu hiệu, tổ chức những thứ lễ lạt có vẫy cờ và nếu các em tố cáo những thế lực thù địch tại ngay trong nhà mình thì sẽ được khen thưởng. Việt Nam cũng áp dụng cùng một kiểu dạy phản xạ cho trẻ như vậy. Họ bắt trẻ học lịch sử theo khuôn mẫu có sẵn, lặp đi lặp lại những từ ngữ được định sẵn và nhồi sọ cho trẻ một thứ bài học ngầm rằng muốn yên thân thì phải nghe lời, không chống đối. Khi con cái của một người bất đồng chính kiến bị ép phải tố cáo cha mình là "phản động", thì ở đây cái điểm mấu chốt không chỉ nằm ở chuyện tin hay không tin. Mà đó là người ta đã huấn luyện cho trẻ biết là chế độ này nó cai trị dân như thế nào: chuyện trung thành chỉ là trò diễn, còn nỗi sợ hãi mới chính là cái nếp quen hằng ngày.
Đông Đức từng biến thể thao thành một công cụ chính trị. Cộng hòa Dân chủ Đức (GDR) cho vận động viên xài chất kích thích – doping cho họ mạnh lên, rồi từ đó dựng hình ảnh vận động viên đó thành người hùng của nhà nước và dùng các trận thắng của vận động viên thể thao làm minh chứng cho thấy chế độ đã ưu việt như thế nào. Đó chỉ là trò đánh tráo sự thật, xài nó như công cụ lên giây cót tinh thần cho dân chúng và là cách thức chế biến ra một thứ tự hào ở một đất nước vốn chẳng có cái quái gì để mà ca tụng. Việt Nam cũng cóp nơi bản chánh ấy thành một bản sao nhẹ hơn. Thắng được mấy trận banh thì nâng lên thành tầm thắng quốc gia, huy chương SEA Games thì được coi là bằng chứng của việc đất nước tiến triển, và truyền thông nhà nước thì không ngớt bao sân hết thảy mọi thành tích thể thao bằng ngôn từ chính trị. Quả là một thứ công thức xưa như trái đất: khi chính trị không làm dân chúng hứng thú gì thì lấy thể thao làm thay.
Cái bản sao kinh tế của tình trạng "bình thường" này cũng chả có gì xa lạ. Đông Đức từng có chiếc Trabant – một mẫu xe làm bộ mặt cho nhà nước Đông Đức được chế tạo ra vì yêu cầu tự hào ngạo nghễ hơn là khả năng thực của nó. Việt Nam thì có VinFast. Cả hai loại xe này đều là sản phẩm có cái gốc là nhằm đánh bóng về chính trị hơn là tài nghề về kỹ thuật; chúng được bán rao chào khách rằng đấy là biểu tượng của sự tối tân trong khi loại xe này sớm bộc lộ ra một trình độ hạn định nơi một chế độ độc tài không có cạnh tranh, không có cơ chế thị trường. Trình độ kỹ thuật thì lạc hậu, phẩm chất thì ba vạ lúc thế này lúc thế khác, trong khi bộ máy tuyên truyền vẫn luôn mồm khăng khăng một giọng là mọi thứ đều hay đều tốt. Cốt lấy cái tiếng trước đã, còn thực tế thì tính sau.
Những hệ lụy như thế hiện ra ở khắp mọi nơi. Nhà báo bị bịt miệng. Nhà hoạt động xã hội thì bị tống giam. Tiếng nói trên mạng bị canh chừng chặt. Xã hội dân sự bị cán bẹp. Ngay cả những cuộc tranh luận trong nội bộ Đảng cũng bị thu hẹp chỉ còn bàn quanh chuyện trung thành với Đảng và khả năng cầm lái của Đảng. Nhà nước không còn cố thuyết phục bất kỳ ai nữa. Nó chỉ đang cố trụ lâu hơn mà thôi.
Có điều mâu thuẫn là Việt Nam vẫn muốn mở cửa. Đất nước này rất mong thu hút được đầu tư của ngoại quốc trong các lãnh vực thương mại, du lịch và kỹ thuật. Có điều là hễ mở cửa cho người ngoài vào thì phải tin người ta, là thứ mà cái đế chế an ninh mật vụ kia lại hoàn toàn zero. Mọi cuộc cải tổ, cải cách đều bị coi là mối đe dọa. Mọi bắt tay làm ăn với đối tác nước ngoài đều bị xem là mối nguy rủi ro. Mọi ý tưởng cách tân đều bị coi là có nguy cơ vượt rào. Nước Việt Nam đang cố chạy một nền kinh tế thị trường tân tiến dưới cái bóng thời Đông Đức.
Và cho dù Việt Nam không thể xây được bức tường như Đông Đức — thế nhưng ai người ta cũng vẫn muốn bỏ đi.
Translated into Vietnamese by Le Tung Chau
Oct. 1, 2026
Nguyên Văn:
Forget whose past, Hanoi?
The past they really want erased is the origin story of the present they refuse to name.
by Carl Robinson
Sept. 30, 2026
East Germany collapsed in 1989, but its security reflexes live on in Vietnam. The Ministry of Public Security has swollen into a Stasi‑like institution: suspicious of everything, terrified of dissent, and convinced that control matters more than competence. The surveillance is constant, not dramatic. It’s the monitoring of social media, the quiet pressure on families, the ward‑level police who behave like local Stasi offices, and the endless reminders that someone is watching.
Vietnam’s security apparatus doesn’t try to keep people inside the country. It sends them out. Workers, students, and professionals are encouraged to scatter across the world, and the state barely cares whether they return. Resolution 23 promises to welcome overseas Vietnamese back, but it’s mostly eyewash. The security state will decide who is useful to return and who is carrying the wrong ideas. What it fears isn’t emigration — it’s contamination. The reflex is always the same: monitor, manage, contain, punish.
The most telling statistic in Vietnam today isn’t GDP or foreign investment. It’s the quiet, relentless desire to leave — by any means, through any channel, legal or otherwise. A state that cannot build a wall relies on fear, paperwork, and surveillance to keep people in place. It works well enough for the state, and not at all for the people.
Even the leadership behaves like people who want out. Tô Lâm travels constantly, collecting foreign visits and signing comprehensive strategic partnerships as if movement itself were a form of insulation. It’s the quiet irony of the security state: the man who built the bunker spends as much time outside it as possible. The reflex is the same as everyone else’s — get out when you can, return only when required.
Vietnam’s political system has been reorganised around the Ministry of Public Security. Tô Lâm didn’t just rise; the institution rose with him. The Party’s old balancing mechanisms have collapsed, leaving a single centre of gravity: the security state. Policy, economics, and diplomacy now orbit around its fears. The result is a country that behaves less like a developing economy and more like a bunker.
East Germany — officially the German Democratic Republic (GDR) from 1945 to 1989 — was a Communist state where the Party ruled everything: schools, unions, media, workplaces, neighbourhood committees. It taught its own version of history, cast itself as the heroic “anti‑fascist” state, and demanded public loyalty even when nobody believed it. Children learned slogans, marched with flags, and repeated the official story of who the good guys were. The ideology was hollow, but the machinery was real. Vietnam inherited the same architecture: one Party, one history, one set of approved truths, and a security apparatus built to enforce them.
Daily life reflected that bunker logic. East Germany didn’t need constant terror; it needed constant predictability. Vietnam has reached the same point. People work, study, raise families, and keep their heads down. Everyone understands the system is phoney, but the oppression is real. The ward‑level police function like local Stasi offices, quietly enforcing conformity through paperwork, visits, and reminders of who is watching. Even after serving his sentence, one dissident found his children forced to denounce him as a “reactionary” during police interrogation — not because anyone believed it, but because the system requires the performance. It’s the same East German normality: ordinary life under extraordinary constraints.
East Germany trained its children to perform loyalty long before they understood it. Schools drilled slogans, staged flag‑waving ceremonies, and rewarded students for reporting “enemy influences” at home. Vietnam has adopted the same reflex. Children learn the approved history, repeat the approved phrases, and absorb the quiet lesson that safety comes from conformity. When a dissident’s children were forced to denounce him as a “reactionary,” it wasn’t about belief. It was about teaching them how the system works: loyalty as performance, fear as routine.
East Germany turned sport into a political instrument. The GDR doped its athletes, built them into state heroes, and used their victories as proof that the system worked. It was a distraction, a morale device, and a way to manufacture pride inside a country that had little to celebrate. Vietnam has a softer version of the same reflex. Football wins become national triumphs, SEA Games medals are treated as proof of progress, and state media wraps every sporting success in political language. It’s the old formula: when politics can’t inspire, sport will.
The economic version of that normality was familiar too. East Germany had the Trabant, a national car built for pride rather than performance. Vietnam has VinFast. Both are products of political ambition more than engineering culture, sold as symbols of modernity while revealing the limits of a closed system. The technology lags, the quality wavers, and the propaganda insists everything is fine. Prestige first, reality later.
The consequences are visible everywhere. Journalists are silenced. Activists are jailed. Online speech is monitored. Civil society has been flattened. Even internal Party debates have narrowed to questions of loyalty and control. The state is no longer trying to persuade anyone. It is trying to outlast them.
The contradiction is that Vietnam still wants to be open. It wants foreign investment, trade, tourists, and technology. But openness requires confidence, and the security state has none. Every reform is treated as a threat. Every foreign partnership is a risk. Every new idea is a potential breach. The country is trying to run a modern economy with East German reflexes.
Vietnam can’t build a wall — but everyone still wants to leave.