Thông báo

Collapse
No announcement yet.

Nỗi nhớ trong thơ, nhạc

Collapse
X

Nỗi nhớ trong thơ, nhạc

Collapse
 
  • Filter
  • Giờ
  • Show
Clear All
new posts

  • Nỗi nhớ trong thơ, nhạc

    Nỗi nhớ trong thơ, nhạc



    Lê Hữu
    8/4/2022


    Sen mùa hạ – Tranh: Đinh Cường

    Nỗi nhớ trong thơ, nhạc

    Nhớ nhau từng phút, yêu từng giây

    Câu hát ấy ở trong bài hát “Đường về Việt Bắc” của Đoàn Chuẩn-Từ Linh.

    Thật khó mà ngờ rằng câu ấy được viết ra cách đây hơn 70 năm, và mãi đến nay vẫn chưa thấy ai bộc lộ một tình yêu và nỗi nhớ thiết tha hơn thế. Nhớ đến như thế là… nhớ quá là nhớ. Yêu đến như thế là… yêu quá là yêu.

    Chưa hết, ta còn nghe được trong nhiều câu hát của người nhạc sĩ này một tình yêu đắm say và nỗi nhớ ngập lòng gửi về người mình yêu. Như là…

    Yêu một sớm, nhớ nhau bao mùa thu (Cánh hoa duyên kiếp), hay là…

    Nhớ nhau từ làn môi, đôi mắt / Nhớ nhau đành tìm trong tiếng hát (Lá đổ muôn chiều), Nhớ nhau tìm trong ánh sao (Lá thư).

    Chưa hết, lại còn… Nhớ phút ngập ngừng lòng giấy viết rằng “Chờ đến kiếp nào”… (Lá thư)

    Vẫn chưa hết, lại còn… Chiều nào áo tím nhiều quá, lòng thấy rộn ràng nhớ người (Đường về Việt Bắc)

    Chỉ toàn những nhớ và nhớ. Thường thì nỗi nhớ nhung đi với tâm trạng buồn bã, cô đơn. Người ta nói “buồn nhớ” chứ ít ai nói “vui nhớ”. Ở đây thì nỗi nhớ về cùng những phút vui rộn ràng.

    Gọi tên từng nỗi nhớ

    Không chỉ “nhớ rộn ràng”, có biết bao nỗi nhớ mang những tên gọi khác nhau được tìm thấy nhiều nhất trong những lời thơ, lời nhạc. Mỗi tên gọi thể hiện những trạng thái, mức độ tình cảm khác nhau. Chắc không có dân tộc nào “nhớ” nhiều và có nhiều cách diễn tả tâm trạng nhớ nhung hơn dân tộc Việt. Thử kể ra một vài, như là…

    Nhớ rưng rưng:
    Thôi thì em chẳng yêu tôi
    Leo lên cành bưởi nhớ người rưng rưng
    (“Động hoa vàng”, Phạm Thiên Thư)

    Là nhớ muốn khóc, nhớ muốn chảy nước mắt.

    Nhớ mênh mang, vời vợi:

    Chiều tím, không gian mênh mang niềm nhớ
    Mây bay năm xưa còn đó, đâu tìm người hẹn hò…
    (“Ngàn năm mây bay”, Nguyễn Hiền)

    Nỗi nhớ trải dài, lan rộng đến những bến bờ nào xa xăm.

    Nhớ dào dạt, dạt dào:

    Áo em lụa trắng sông Hương
    qua đò Thừa Phủ nhớ thương dạt dào
    (“Về chân trời tím”, Hoàng Anh Tuấn)

    Nỗi nhớ trào dâng như từng đợt sóng xô nhau, xô nhau tràn mãi vào bờ.

    Nhớ ngẩn ngơ, nhớ thẫn thờ:

    Nhớ ai ra ngẩn vào ngơ
    Đêm quên giấc ngủ, ngày mơ tiếng cười (Ca dao). Hay là…

    Nương song luống ngẩn ngơ lòng
    Vắng chàng điểm phấn trang hồng với ai
    (“Chinh phụ ngâm khúc”, Đoàn Thị Điểm)

    Nhớ chất ngất, nhớ ngút ngàn:

    Phương này tưởng nhớ về phương đó
    Hồn thả theo mây khói ngút ngàn
    (“Khung trời tưởng nhớ”, Xuân Chung)

    Nhớ bất tận, nhớ vô bờ:

    Chiều trên phá Tam Giang / Anh sực nhớ em
    Nhớ bất tận
    (“Chiều trên phá Tam Giang”, Tô Thùy Yên)

    Nhớ điên cuồng, nhớ phát điên:

    Lòng cuồng điên vì nhớ
    Ôi đâu người, đâu ân tình cũ! (“Hoài cảm”, Cung Tiến). Hay là…

    Tưởng rằng đã quên, thân đau muốn nằm
    vì từng bước em là từng mũi đinh cuồng điên
    (“Tưởng rằng đã quên”, Trịnh Công Sơn)

    Nhớ lạ lùng:

    Giờ hình như quá nửa đêm
    mà sao lửa nhớ nàng lên lạ lùng
    Một phương trời nhớ không Dung?…
    (“Chuyện mùa xuân muộn”, Thái Phương Thư)

    Nhớ sướt mướt, nhớ nghẹn ngào:

    Nhớ ai, em những khóc thầm
    Hai hàng nước mắt đầm đầm như mưa (Ca dao). Hay là…

    Tìm mộng xưa lãng quên tháng ngày tàn phai
    Nghẹn ngào thương nhớ em, Hà Nội ơi!
    (“Giấc mơ hồi hương”, Vũ Thành)

    Còn phải kể thêm một vài nỗi nhớ là lạ như…

    Nhớ xót xa:

    Anh nhớ xót xa dưới tre là ngà
    Gợn buồn nhìn anh em nói “Mến anh”
    (“Nắng chiều”, Lê Trọng Nguyễn)

    Trong nỗi nhớ xót xa có nỗi ray rứt và tiếc nuối. Chỉ những ai từng “nhớ xót xa” mới hiểu thế nào là… nhớ xót xa.

    Nhớ tơi bời:

    Hà Nội ơi! Mỗi chiều sương gió dâng khơi
    Có người lặng ngắm mây trôi / biết bao là nhớ tơi bời
    (“Hướng về Hà Nội”, Hoàng Dương)

    Nghe câu hát, tưởng nghe gió mưa, nghe giông bão… tơi bời.

    Có bao nhiêu nỗi nhớ là bấy nhiêu tên gọi, không làm sao kể hết được. Nào là nhớ bâng khuâng, như “trời rộng nhớ sông dài” (“Tràng giang”, Huy Cận), nhớ da diết, nhớ day dứt, nhớ se sắt, nhớ vời vợi, nhớ miên man, nhớ mỏi mòn, nhớ tái tê, nhớ canh cánh, nhớ đau đáu và cả những nhớ khủng khiếp, nhớ kinh khủng, nhớ tàn bạo…

    Chưa kể những nỗi nhớ vu vơ gọi là “nỗi nhớ không tên”, hoặc chưa biết gọi tên như thế nào, như là “nhớ em/anh trong tận cùng nỗi nhớ”, được hiểu là nỗi nhớ thương đến tột cùng, không dứt không nguôi.

    Một trạng thái “quá độ” của nhớ là tương tư, là nhớ quay quắt nhớ cồn cào, nhớ đến bỏ ăn bỏ ngủ, đến phát ốm phát bệnh, nhớ ngẩn ngơ ngơ ngẩn như kẻ mất hồn.

    Nhớ ai nhớ mãi thế này
    Nhớ đêm quên ngủ, nhớ ngày quên ăn (Ca dao). Hay là…

    Gió mưa là bệnh của giời
    Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng
    (“Tương tư”, Nguyễn Bính)

    Nhớ là nhớ ánh mắt nụ cười, nhớ mái tóc đường răng:

    Mình về mình nhớ ta chăng?
    Ta về ta nhớ hàm răng mình cười (Ca dao). Hay là…

    Anh vẫn nhớ em ngồi đây, tóc ngắn
    mà mùa thu dài lắm ở chung quanh
    (“Áo lụa Hà Đông”, Nguyên Sa)

    Mắt, môi cũng nhớ:

    Bây giờ môi anh cô đơn
    Nhớ em nhớ cả nụ hôn dịu dàng
    (“Áo tím”, Vũ Thành)

    Ngón tay, ngón chân cũng nhớ:

    Chàng đi để lại đôi giầy
    Ngón chân em nhớ những ngày có nhau
    (“Nhớ”, Trần Mộng Tú)

    Đến cỏ cây, hoa lá cũng nhớ:

    Sao không thấy em lại / Hàng dừa nghiêng thương nhớ…
    và lũ hoa thầm khép hương chờ mong
    (“Thuở ban đầu”, Phạm Đình Chương). Hay là…

    Cỏ cây hoa lá thương nhớ mãi người đi
    và dâng sầu lên mi mắt người về
    (“Nụ cười sơn cước”, Tô Hải). Hay cũng gợi niềm thương nhớ…

    Chiều nay thấy hoa cười, chợt nhớ một người
    chạnh lòng tôi khơi bao niềm nhớ…
    (“Nhớ một chiều Xuân”, Nguyễn Văn Đông)

    Biển cũng nhớ:

    Những ngày không gặp nhau
    biển bạc đầu thương nhớ
    (“Thuyền và biển”, Xuân Quỳnh)

    Rừng cũng nhớ:

    Nhớ gì mà nắng vàng cánh rừng
    Thương ai mà sương khuya vội vàng buông
    (“Vẫn có em bên đời”, Trịnh Công Sơn)

    Có khi bài thơ không có chữ nào là “nhớ” nhưng lại… nhớ hơn cả nhớ.

    Đập cổ kính ra tìm lấy bóng
    Xếp tàn y lại để dành hơi
    (“Khóc Bằng phi”, tương truyền là câu thơ vua Tự Đức tưởng tiếc nàng ái phi bạc mệnh). Hay là…

    Em nhìn lên vòm cây gió thổi
    Lá như môi thầm thì gọi anh về…

    Anh nhìn giếng, giếng sâu trong vắt
    Nước như gương soi lẻ bóng hình anh
    (“Vườn xưa”, Tế Hanh)

    Tìm quên trong nỗi nhớ

    Nhiều lắm những bài thơ bày tỏ nỗi niềm nhớ nhung, người viết chỉ ghi xuống ngẫu nhiên ít câu thơ còn đọng lại trong trí nhớ, chắc chắn là quên sót nhiều bài thơ, câu thơ hay. Đành chịu vậy, cho đến một lúc nào được ai đó nhắc cho hoặc bỗng nhiên… nhớ lại.

    Tôi nhớ một người không nhớ tôi
    Nửa đêm ngồi dậy ngóng phương trời
    (“Đêm giáng sinh”, Tần Hoài Dạ Vũ)

    Khi con đường một mình
    hai hàng cây nhớ gió…
    Khi ngọn đèn một mình
    đèn thắp hoài mắt đỏ
    (“Một mình”, Kim Tuấn)

    Xa lắc rồi em người mỗi ngả
    Bên này đất nước nhớ thương nhau
    (“Đôi bờ”, thơ Quang Dũng)

    Ôi con sóng nhớ bờ
    ngày đêm không ngủ được
    Lòng em nhớ đến anh
    cả trong mơ còn thức
    (“Sóng”, Xuân Quỳnh)

    Nhớ nhà châm điếu thuốc
    Khói huyền bay lên cây
    (“Màu cây trong khói”, Hồ Dzếnh)

    Và một đôi câu lục bát nhớ:

    Mành tương phất phất gió đàn
    Hương gây mùi nhớ, trà khan giọng tình
    (“Kiều, Nguyễn Du)

    Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông
    Một người chín nhớ mười mong một người
    (“Tương tư”, Nguyễn Bính)

    Mai xa thành phố sương mù
    Nhớ em một dáng mùa thu úa tàn
    (“Đà Lạt hai người”, Hoài Khanh)

    Nhớ em là nhớ quê nhà
    Bát canh rau đắng mẹ già còn không?
    (Lúc nhớ, Hoàng Lộc)

    “Đi xa, nhớ nhà”, với người Việt sống xa quê, nỗi nhớ canh cánh bên lòng vẫn là nỗi buồn nhớ quê hương. Càng xa quê lâu năm, nỗi nhớ càng thêm se sắt. Làm sao mà không nhớ một nơi chốn người ta đã sống đã yêu, đã hạnh phúc đã khổ đau, và cả… nhớ nhung nữa. Nhớ mảnh vườn thửa ruộng, nhớ luống cày liếp rau, nhớ bụi chuối buồng cau, nhớ bờ tre khóm trúc, “nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương”.

    Người Việt mình được tiếng là nhớ lâu, nhớ dai, nhớ mãi nhớ hoài. Sống để bụng, chết mang theo. Vui cũng nhớ, buồn cũng nhớ. Yêu cũng nhớ, hận cũng nhớ. Tình, thù rực nắng. Làm sao mà không nhớ những tháng năm tươi đẹp, hạnh phúc tràn đầy hay những thời kỳ khốn khó, những mất mát, tai ương? Làm sao mà không nhớ những biến cố lớn, nhỏ ập đến trong đời mình, làm thay đổi số phận của một đất nước, dân tộc và số phận mỗi con người?

    Tháng Tư ướt đẫm trong lòng
    Cơn mưa vẫn đổ trên dòng nhớ quên
    (“Mưa tháng Tư”, Miên Thụy)

    Tháng Tư nhớ nỗi buồn vàng
    nghe như đâu đó bài than thở buồn
    Bóng chiều kinh nguyện đồi chuông
    Thuyền nhân biển lớn lệ tuôn đoạn đành
    (“Lục bát tháng Tư”, Thy An)

    Hồi tưởng về những kỷ niệm vui, người ta không còn cảm thấy hoặc ít thấy vui nữa; hồi tưởng về những kỷ niệm buồn người ta vẫn còn cảm thấy buồn khổ. Có lẽ vì vậy, sau bao nhiêu là nỗi nhớ không rời, đến khi tuổi đời chồng chất người ta lại muốn tìm quên cho đầu óc được thảnh thơi, nhẹ nhàng.

    Tìm quên, nhưng có dễ đâu, như câu hát nào, “Khi cố quên là khi lòng nhớ thêm…”

    Lê Hữu

    Nguồn: https://t-van.net/le-huu-noi-nho-trong-tho-nhac/
Working...
X